Boşanma Davası Nerede Açılır? Görevli Mahkeme, Harçlar ve Adli Yardım

Boşanma Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Boşanma ve ayrılık davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde dava, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür.

4787 sayılı Kanun, Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukundan doğan dava ve işlerini aile mahkemelerinin görev alanına vermektedir.

Dava dilekçesinde mahkeme genellikle şu şekilde gösterilir:

Nöbetçi Aile Mahkemesine

Aile mahkemesinin bulunmadığı yerde ise:

Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine
Aile Mahkemesi Sıfatıyla

başlığı kullanılabilir.

Boşanma Davası Hangi Şehirde Açılır?

Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre boşanma veya ayrılık davası şu yerlerden birinde açılabilir:

• Eşlerden birinin yerleşim yeri,

• Eşlerin davadan önce son defa en az altı ay birlikte yaşadıkları yer.

Davacı, bu iki yetkili yerden birini seçebilir.

Eşlerden Birinin Yerleşim Yeri

Davacı kendi gerçek yerleşim yerindeki aile mahkemesinde dava açabilir. Davalının yerleşim yerinde dava açılması da mümkündür.

Yerleşim yeri, yalnızca nüfus sistemindeki adres anlamına gelmez. Kişinin sürekli kalma niyetiyle fiilen yaşadığı yer önemlidir. Geçici olarak bulunulan otel, öğrenci yurdu veya kısa süreli konaklama yeri her durumda yerleşim yeri sayılmaz.

Son Altı Ay Birlikte Yaşanılan Yer

Eşler ayrılmadan önce belirli bir yerde en az altı ay birlikte yaşamışsa dava bu yerde de açılabilir.

Örneğin eşler Ankara’da iki yıl birlikte yaşadıktan sonra biri İstanbul’a, diğeri İzmir’e taşınmışsa dava;

• Ankara’da,

• Davacının güncel yerleşim yerinde veya

• Davalının güncel yerleşim yerinde

açılabilir.

Son ortak yaşamın altı aydan kısa sürdüğü yerde, yalnızca bu seçeneğe dayanılarak dava açılamaz.

Yanlış Yerde Dava Açılırsa Ne Olur?

Dava yetkisiz bir mahkemede açılırsa davalı, cevap süresi içinde yetki itirazında bulunabilir. İtirazda yetkili olduğu ileri sürülen mahkemenin de gösterilmesi gerekir.

Yetki itirazı kabul edilirse dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilebilir. Sürelerin kaçırılmaması ve gönderme işlemlerinin takip edilmesi önemlidir.

Görev ile yetki aynı değildir:

• Görev, davaya hangi mahkeme türünün bakacağını belirler.

• Yetki, davaya hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler.

Aile mahkemesi yerine görevli olmayan başka bir mahkemede dava açılması, mahkemece kendiliğinden değerlendirilebilir.

Anlaşmalı Boşanma Davası Nerede Açılır?

Anlaşmalı boşanma davasında da görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi uygulanır.

Eşlerin aynı şehirde yaşamaları zorunlu değildir. Davanın açıldığı mahkemenin kanunen yetkili olması ve anlaşmalı boşanmanın diğer şartlarının yerine getirilmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve tarafların hâkim tarafından bizzat dinlenmesi gerekir.

Boşanma Davası Açılırken Harç Ödenir mi?

Evet. Boşanma davası açılırken yargı harçları ve gider avansı ödenir.

Boşanma talebi para ile ölçülemeyen bir dava olduğundan kural olarak maktu harca tabidir. Dava açılışında genel olarak:

• Başvurma harcı,

• Peşin karar ve ilam harcı,

• Gider avansı

ödenir. Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu ve bu Kanuna bağlı tarifelere göre alınır.

Harç tutarları her yıl değişebildiğinden makalelerde sabit bir rakam verilmesi doğru değildir. Güncel tutar dava açılacağı tarihte mahkeme veznesi veya UYAP sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.

Gider Avansı Neleri Kapsar?

Gider avansı, yargılama sırasında yapılması beklenen işlemler için başlangıçta yatırılan tutardır.

Bu kapsamda özellikle:

• Tebligat giderleri,

• Posta masrafları,

• Tanık davetiyeleri,

• Müzekkere giderleri,

• Bilirkişi ve keşif giderleri

bulunabilir.

Dosyanın kapsamına göre başlangıçta yatırılan avans yeterli olmazsa mahkeme ek gider avansı yatırılması için süre verebilir.

Tanık, bilirkişi, sosyal inceleme veya yurt dışı tebligat gereken dosyalar daha fazla yargılama gideri doğurabilir.

Mal Paylaşımı Talebi Aynı Harca mı Tabidir?

Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi birbirinden farklı taleplerdir.

Katılma alacağı, değer artış payı veya mal paylaşımı gibi para ile ölçülebilen talepler ayrıca nispi harca tabi olabilir. Bu taleplerin boşanma dilekçesinde yalnızca genel şekilde belirtilmesi, mal paylaşımının kendiliğinden tamamlanmasını sağlamaz.

Boşanma davası ile mal paylaşımı davasının görev, harç, dava değeri ve yargılama süreçleri ayrı değerlendirilmelidir.

Avukat Tutmak Zorunlu mudur?

Boşanma davasında avukatla temsil zorunlu değildir. Kişi davasını kendisi açabilir ve takip edebilir.

Ancak boşanma davası;

• Kusur,

• Nafaka,

• Velayet,

• Maddi ve manevi tazminat,

• Deliller,

• Geçici tedbirler,

• Malvarlığı sonuçları

bakımından önemli hukuki sonuçlar doğurabilir.

Dilekçedeki eksik veya yanlış talepler sonradan giderilemeyebilir. Bu nedenle özellikle çekişmeli boşanma davalarında hukuki destek alınması önemlidir.

Boşanma Davasında Adli Yardım

Adli Yardım Nedir?

Adli yardım, yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan kişinin mahkemeye erişimini sağlamak amacıyla düzenlenmiş bir hukuki imkândır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gerekli yargılama giderlerini ödeyemeyen kişi, talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şartıyla adli yardımdan yararlanabilir.

Gelirin düşük olması tek başına yeterli değildir. Mahkeme kişinin;

• Düzenli gelirini,

• Taşınmaz ve araçlarını,

• Banka hesaplarını,

• Bakmakla yükümlü olduğu kişileri,

• Borçlarını,

• Davanın yaklaşık giderini

birlikte değerlendirebilir.

Adli Yardım Neleri Kapsar?

Adli yardım kararı somut kapsamına göre:

• Yargılama harç ve giderlerinden geçici muafiyet,

• Giderlerin devlet tarafından avans olarak karşılanması,

• Teminat göstermekten geçici muafiyet,

• Gerekli görülürse avukatla temsil sağlanması

sonuçlarını doğurabilir. Adli yardım, HMK’nın 334–340. maddelerinde düzenlenmiştir.

Adli yardım, bütün masrafların kesin olarak silinmesi anlamına gelmez. Yargılama sonunda ertelenen giderlerin kimden tahsil edileceği mahkeme kararına ve davanın sonucuna göre belirlenir.

Adli Yardım Nasıl Talep Edilir?

Adli yardım, dava dilekçesiyle birlikte veya dava devam ederken mahkemeden istenebilir.

Talepte;

• Gelir ve gider durumu,

• Malvarlığı,

• Bakmakla yükümlü olunan kişiler,

• Borçlar,

• Davanın konusu ve temel delilleri

açıklanmalıdır.

Mali durumu gösteren belgeler talebe eklenmelidir. Mahkeme adli yardım talebi hakkında duruşma yapmadan karar verebilir; ancak talep edilmesi hâlinde inceleme duruşmalı yapılır.

Adli yardım daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz. Bu nedenle talebin dava açılırken sunulması yararlı olabilir.

Adli Yardım Talebi Reddedilirse

Mahkemenin ret kararında sunulan bilgi ve belgelerin neden yeterli görülmediği açıklanmalıdır.

Ret kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir. Ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma meydana gelirse yeniden adli yardım talebinde bulunulabilir.

Mahkemenin Adli Yardımı ile Baro Adli Yardımı Aynı mıdır?

Hayır.

• Mahkemeden istenen adli yardım, harç ve yargılama giderleriyle ilgilidir.

• Baroya yapılan adli yardım başvurusu, avukatlık hizmeti sağlanmasına yöneliktir.

Kişinin ücretsiz avukat talebi için bulunduğu yerdeki baronun adli yardım bürosuna ayrıca başvurması gerekebilir. Baro başvurusu, mahkeme harçlarından kendiliğinden muafiyet sağlamaz; mahkemeden HMK kapsamında ayrıca adli yardım istenmelidir.

Başlıca Mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166 ve 168

• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 334–340

• 492 sayılı Harçlar Kanunu

• Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği

Hukuki Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya belirli bir uyuşmazlığa ilişkin mütalaa niteliğinde değildir. Görev, yetki, harç ve adli yardım değerlendirmesi tarafların yerleşim yeri, mali durumu ve davadaki taleplere göre değişebilir. Yalnızca bu içeriğe dayanılarak dava açılmamalı; somut durum bir avukat tarafından değerlendirilmelidir.