Boşanmada BES ve Hayat Sigortası Birikimleri Nasıl Paylaşılır?

Boşanmada Bireysel Emeklilik Birikimleri Paylaşıma Girer mi?

Evlilik devam ederken ücret, ticari kazanç veya diğer edinilmiş gelirlerden ödenen Bireysel Emeklilik Sistemi katkı payları, mal rejiminin tasfiyesinde kural olarak dikkate alınır.

BES hesabının yalnızca eşlerden biri adına açılmış olması, birikimin tamamının paylaşım dışında kalacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte diğer eş, hesabın doğrudan yarısına ortak olmaz. Hesabın mal rejimi döneminde edinilmiş mal niteliği taşıyan bölümü belirlenir ve bu değer katılma alacağı hesabına dâhil edilir.

Türk Medeni Kanunu’na göre çalışma karşılığı elde edilen kazançlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler edinilmiş maldır. Evlilik başlangıcında mevcut olan veya miras ve bağış yoluyla edinilen değerler ise kural olarak kişisel mal sayılır.

BES Hesabının Tamamı mı Paylaşılır?

Hayır. BES hesabındaki toplam tutarın tamamının otomatik olarak yarıya bölünmesi doğru değildir.

Hesaplama yapılırken özellikle şu dönemler ayrılmalıdır:

• Evlilikten önce ödenen katkı payları,

• Evlilik sırasında ödenen katkı payları,

• Boşanma davası açıldıktan sonra yapılan ödemeler,

• İşveren tarafından ödenen katkılar,

• Fon getirileri,

• Devlet katkısı ve buna ilişkin hak ediş,

• Daha önce yapılan kısmi ödeme veya çekimler.

Her katkının tarihi ve kaynağı belirlenmeden yalnızca güncel hesap bakiyesi üzerinden paylaşım yapılması hatalı sonuç doğurabilir.

Evlilikten Önceki BES Birikimi

Eşlerden birinin evlenmeden önce BES hesabı açmış olması hâlinde, evlilik tarihindeki ana birikim kural olarak kişisel maldır.

Ancak kişisel malların evlilik süresinde elde edilen gelirleri, eşler bir mal rejimi sözleşmesiyle aksini kararlaştırmadıkça edinilmiş mal kabul edilir. Bu nedenle evlilik öncesi BES ana parasının evlilik döneminde sağladığı fon getirilerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Örneğin evlilik tarihinde hesapta 300.000 TL bulunması, boşanma tarihinde görünen bütün değerin kişisel mal olduğu anlamına gelmez. Evlilik sırasında yapılan yeni ödemeler ve döneme ilişkin getiriler ayrıştırılmalıdır.

Bu ayrım çoğu zaman emeklilik şirketinden alınacak ayrıntılı hesap hareketleri ve mali bilirkişi incelemesiyle yapılır.

Katkı Payı Kişisel Maldan Ödenmişse

BES katkı payının evlilik sırasında ödenmesi, her durumda edinilmiş mal olduğu anlamına gelmez.

Katkının;

• Miras kalan paradan,

• Evlilik öncesinde birikmiş kişisel hesaptan,

• Bağış yoluyla edinilen malvarlığından,

• Kişisel bir malın satış bedelinden

ödendiği belgelenirse, bu bölüm kişisel mal iddiasına konu olabilir.

Belirli bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Paranın kaynağı banka hareketleri, miras belgeleri, satış sözleşmeleri ve hesap kayıtlarıyla takip edilebilmelidir. Kaynağın ispatlanamaması hâlinde edinilmiş mal karinesi gündeme gelir.

İşverenin Ödediği BES Katkıları

İşveren tarafından çalışan adına ödenen BES veya grup emeklilik katkıları da incelenmelidir.

Bu ödeme, çalışanın hizmeti karşılığında sağlanan bir menfaat niteliğindeyse evlilik süresine karşılık gelen kısmı edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir. İşveren katkısının şarta bağlı olması, çalışanın belirli süre dolmadan hak kazanamaması veya işten ayrılma hâlinde bazı tutarların geri alınması sonucu değiştirebilir.

Bu nedenle yalnızca hesapta görünen rakam değil, grup emeklilik planı ve hak kazanma şartları da getirtilmelidir.

Devlet Katkısı Paylaşıma Girer mi?

BES devlet katkısı, katılımcının yaptığı katkı paylarıyla bağlantılı olmakla birlikte ayrı hesapta izlenir ve belirli hak kazanma kurallarına tabidir. Her sözleşmenin kendi yürürlük tarihi ve hak ediş süresi esas alınır.

Mal paylaşımında;

• Devlet katkısının hangi katkı payına bağlı oluştuğu,

• Bu katkı payının evlilik döneminde ödenip ödenmediği,

• Mal rejiminin sona erdiği tarihte ne kadarına hak kazanıldığı,

• Hak kazanılmamış kısmın hukuken elde edilebilir bir değer taşıyıp taşımadığı

ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Devlet katkısı hesabında görünen bütün tutarın katılımcının kesinleşmiş malvarlığı olduğu varsayılamaz. Hak edilmiş bölüm ile gelecekte belirli şartlara bağlı bölüm birbirinden ayrılmalıdır.

Boşanma Davasının Açılma Tarihi Neden Önemlidir?

Boşanmaya karar verilmesi hâlinde edinilmiş mallara katılma rejimi, boşanma kararının kesinleştiği tarihte değil, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer.

Bu nedenle dava tarihinden sonra eşin kendi kazancıyla ödediği yeni BES katkıları kural olarak tasfiyeye girmez.

Ancak dava tarihinde hesapta bulunan malvarlığının değeri, tasfiye aşamasında güncel değer üzerinden incelenebilir. Dava sonrası ödemeler ile dava tarihinde mevcut birikimin sonraki değer hareketleri teknik olarak ayrıştırılmalıdır.

Örneğin dava tarihinde BES hesabında bulunan fonlar dava sırasında değer kazanmış, buna karşılık hesaba yeni katkı payları da yatırılmış olabilir. Güncel toplam bakiyenin tamamı esas alınmamalı; dönemsel hareketler ayrı hesaplanmalıdır.

BES Hesabı Boşanmadan Önce Kapatılırsa

Eşin BES hesabından ayrılması veya birikimi çekmesi, diğer eşin mal rejiminden doğan hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Çekilen para;

• Banka hesabında tutuluyorsa,

• Başka bir yatırıma dönüştürülmüşse,

• Taşınmaz veya araç alımında kullanılmışsa

edinilmiş malın yerine geçen değer olarak tasfiyede dikkate alınabilir.

Birikimin katılma alacağını azaltmak amacıyla bağışlanması, yakınlara aktarılması veya tüketilmiş gibi gösterilmesi hâlinde eklenecek değer hükümleri de gündeme gelebilir. Türk Medeni Kanunu, diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirlerin edinilmiş mallara değer olarak eklenmesine imkân vermektedir.

Hayat Sigortası Boşanmada Paylaşılır mı?

Hayat sigortasının mal paylaşımındaki durumu poliçenin türüne göre değişir. Her hayat sigortası birikim oluşturmaz.

Sadece Ölüm Riskini Teminat Altına Alan Poliçeler

Kredi hayat sigortası veya süreli risk hayat sigortası gibi yalnızca ölüm hâlinde ödeme yapan poliçelerde, boşanma tarihinde nakde çevrilebilen bir birikim bulunmayabilir.

Böyle bir poliçe yalnızca risk teminatı sağlıyorsa mal paylaşımına konu edilecek mevcut bir hesap değeri kural olarak yoktur.

Ödenen primlerin bulunması tek başına diğer eşe poliçe üzerinde doğrudan pay hakkı vermez.

Birikimli Hayat Sigortaları

Birikim primi içeren, yatırım fonuna bağlı veya belirli bir vade sonunda ödeme sağlayan hayat sigortalarında ise farklı değerlendirme yapılır.

Hayat grubu sigortalarında ürünün özelliğine göre birikim primi alınabilir ve oluşan birikim toplu ödeme, prim iadesi veya düzenli gelir şeklinde ödenebilir.

Bu tür poliçelerde;

• Birikim tutarı,

• Matematik karşılık,

• Kâr payı,

• Fon değeri,

• Ayrılma veya iştira değeri,

• Vade sonunda alınabilecek ödeme

araştırılmalıdır.

Evlilik döneminde edinilmiş gelirlerden ödenen primlerle oluşan nakde çevrilebilir değer, mal rejiminin tasfiyesine dâhil edilebilir.

İştira Değeri Nedir?

İştira veya ayrılma değeri, sigorta ettirenin poliçeyi vadesinden önce sona erdirmesi hâlinde sözleşme ve mevzuat çerçevesinde alabileceği tutardır.

Boşanma tarihinde poliçenin birikim değeri bulunduğu ileri sürülüyorsa yalnızca ödenen toplam primlere bakılmamalıdır. Sigorta şirketinden ilgili tarihteki;

• İştira değeri,

• Matematik karşılık,

• Kesintiler,

• Kâr payı veya fon değeri

sorulmalıdır.

Hayat Sigortası Genel Şartları, sigortadan ayrılma, prim ödemesinden muaf hâle gelme ve sözleşmeden doğan haklara ilişkin esasları düzenlemektedir.

Lehtar Olarak Başka Birinin Gösterilmesi

Hayat sigortasında sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar farklı kişiler olabilir. Lehtar, risk gerçekleştiğinde sigorta bedelini talep etme hakkı bulunan kişidir.

Poliçede üçüncü kişinin lehtar gösterilmesi, sigorta ettirenin boşanma tarihindeki mevcut iştira veya birikim değerinin paylaşım dışında kaldığını kendiliğinden göstermez.

Risk gerçekleşmeden önceki sözleşmesel birikim hakkı ile ölüm hâlinde lehtara ödenecek sigorta bedeli farklı hukuki değerlerdir. Poliçenin türü, lehtar kaydının geri alınabilir olup olmadığı ve sözleşmede kimin hak sahibi olduğu incelenmelidir.

Maluliyet ve Hastalık Teminatları

Hayat sigortasına bağlı maluliyet, çalışma gücü kaybı veya ağır hastalık teminatlarından yapılan ödemeler, ödeme sebebine göre ayrıca sınıflandırılır.

Türk Medeni Kanunu, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatları edinilmiş mal olarak saymakta; ancak toplu ödemenin mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme karşılık gelen bölümünün kişisel mal olarak hesaba katılmasını düzenlemektedir.

Bu nedenle ödeme başlığının “sigorta tazminatı” olması tek başına yeterli değildir. Ödemenin hangi zararı ve hangi dönemi karşıladığı belirlenmelidir.

BES ve Sigorta Kayıtları Nasıl Araştırılır?

Mal rejimi davasında emeklilik ve sigorta şirketlerinden şu belgelerin istenmesi yararlı olabilir:

• Sözleşmenin başlangıç tarihi,

• Evlilik tarihindeki hesap değeri,

• Boşanma davası tarihindeki hesap değeri,

• Tüm katkı payı ve prim hareketleri,

• Ödemeyi yapan kişi veya işveren,

• Devlet katkısı ve hak ediş dökümü,

• Fon alım ve satım hareketleri,

• Kısmi ödeme ve ayrılma işlemleri,

• Hayat sigortasının iştira değeri,

• Poliçenin teminat ve lehtar bilgileri.

Tarafların ellerindeki belgeleri sunma yükümlülüğü bulunduğu gibi, mahkeme uyuşmazlıkla ilgili kayıtların şirket ve kurumlardan getirtilmesine karar verebilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• BES hesabının tamamını otomatik olarak yarıya bölmek,

• Hesap eş adına olduğu için paylaşım dışında kaldığını düşünmek,

• Evlilik öncesi birikim ile evlilik dönemindeki ödemeleri ayırmamak,

• Dava tarihinden sonraki katkıları hesaba katmak,

• Devlet katkısının tamamını kesin kazanılmış değer saymak,

• Risk hayat sigortasıyla birikimli hayat sigortasını karıştırmak,

• Poliçenin iştira değerini araştırmamak,

• Hesabın kapatılmasıyla mal paylaşımı hakkının sona erdiğini sanmak.

Başlıca Mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 218–222

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 225 ve 228–235

• 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu

• Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik

• Bireysel Emeklilik Sisteminde Devlet Katkısı Hakkında Yönetmelik

• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu

• Hayat Grubu Sigortaları Yönetmeliği

• Hayat Sigortası Genel Şartları

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 219–221

Hukuki Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya belirli bir BES, sigorta ve mal rejimi dosyasına ilişkin mütalaa niteliğinde değildir. Birikimin hukuki niteliği; katkı payının kaynağına, sözleşme tarihine, hak ediş şartlarına, poliçe türüne ve mal rejiminin sona erdiği tarihe göre değişebilir. Hesaplama yapılmadan önce emeklilik ve sigorta şirketlerinden ayrıntılı kayıtlar alınmalı ve somut durum bir avukat tarafından değerlendirilmelidir.