Boşanmada Yurt Dışındaki Malların Paylaşılması

Boşanmada Yurt Dışındaki Mallar Paylaşılır mı?

Eşlerden birine ait yurt dışındaki taşınmaz, banka hesabı, şirket hissesi, yatırım hesabı, emeklilik birikimi veya başka bir malvarlığı değeri, yalnızca Türkiye dışında bulunduğu gerekçesiyle mal paylaşımının dışında kalmaz.

Bununla birlikte yabancı ülkedeki malın paylaşılması, Türkiye’de bulunan bir malın tasfiyesinden daha karmaşıktır. Öncelikle;

• Hangi ülke hukukunun uygulanacağı,

• Türk mahkemelerinin davaya bakmaya yetkili olup olmadığı,

• Malın hangi eşe ait olduğu,

• Malın kişisel veya edinilmiş mal niteliği,

• Yabancı ülkeden hangi belgelerin alınabileceği,

• Türk mahkemesi kararının malın bulunduğu ülkede nasıl uygulanacağı

belirlenmelidir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, yabancılık unsuru taşıyan evlilik mallarında uygulanacak hukuku, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ile tenfizini düzenlemektedir. Evlilik mallarına uygulanacak hukuk ile boşanmaya uygulanacak hukuk her zaman aynı olmayabilir. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Yurt Dışındaki Mal Ne Anlama Gelir?

Yabancı ülkede bulunan veya yabancı bir hukuk düzeniyle bağlantılı olan farklı malvarlığı değerleri yurt dışındaki mal kapsamında değerlendirilebilir.

Bunlara örnek olarak;

• Yabancı ülkedeki ev, arsa veya iş yeri,

• Yabancı bankadaki mevduat,

• Yurt dışı döviz ve kıymetli maden hesapları,

• Yabancı yatırım kuruluşundaki hisse senedi ve fonlar,

• Yabancı şirketteki ortaklık payları,

• Yurt dışı emeklilik ve işveren birikim planları,

• Yabancı sigorta poliçelerinin birikim değerleri,

• Başka ülkedeki araç, tekne veya değerli eşya,

• Yabancı ülkede tutulan kripto varlıklar,

• Eşin yabancı şirkete veya üçüncü kişiye verdiği alacaklar,

• Yabancı ülkedeki ticari işletme,

• Miras veya bağış yoluyla kazanılan yabancı malvarlığı

gösterilebilir.

Malın Türkiye dışında bulunması kadar, malı yöneten kuruluşun hangi ülkede bulunduğu ve hakkın hangi hukuk düzenine göre kurulduğu da önemlidir.

Yurt Dışındaki Mallara Hangi Ülke Hukuku Uygulanır?

Eşler Uygulanacak Hukuku Seçebilir mi?

MÖHUK’un 15. maddesine göre eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki;

• Mutad mesken hukuklarından veya

• Millî hukuklarından

birini açıkça seçebilirler. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Örneğin evlenme sırasında eşlerden biri Türk, diğeri Alman vatandaşı ve her ikisinin mutad meskeni Almanya ise, kanundaki şartlara uygun bir hukuk seçimi yapmaları mümkündür.

Hukuk seçiminin açık olması gerekir. Tarafların yalnızca belirli bir ülkede evlenmiş olması veya uzun süre aynı ülkede yaşamış olması, her durumda açık hukuk seçimi anlamına gelmez.

Mal rejimi sözleşmesinin;

• Hangi ülke hukukuna göre düzenlendiği,

• Şekil şartlarını taşıyıp taşımadığı,

• Hangi mal gruplarını kapsadığı,

• Boşanma ve ölüm hâlindeki sonuçları

ayrıca değerlendirilmelidir.

Hukuk Seçimi Yapılmamışsa

Eşler evlilik malları konusunda geçerli ve açık bir hukuk seçimi yapmamışsa MÖHUK m. 15’teki kademeli sistem uygulanır.

Buna göre sırasıyla;

1. Eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku,

2. Müşterek millî hukuk yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku,

3. Bunların hiçbiri yoksa Türk hukuku

uygulanır. (mgm.adalet.gov.tr)

Örnek 1: İki Türk vatandaşı

Her iki eş evlenme tarihinde Türk vatandaşıysa, farklı ülkelerde malvarlıkları bulunsa bile evlilik malları bakımından müşterek millî hukuk olarak Türk hukukunun uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak yabancı ülkedeki taşınmazların tasfiyesinde taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna ilişkin özel kural ayrıca uygulanır.

Örnek 2: Farklı vatandaşlıklar ve ortak yaşam ülkesi

Eşlerden biri Türk, diğeri Fransız vatandaşı ve evlenme anındaki müşterek mutad meskenleri Fransa ise, hukuk seçimi yapılmamış olması hâlinde Fransız hukukunun uygulanması gündeme gelebilir.

Örnek 3: Ortak vatandaşlık ve ortak mutad mesken bulunmaması

Eşlerin evlenme anında müşterek millî hukuku ve müşterek mutad meskeni bulunmuyorsa Türk mahkemesindeki uyuşmazlıkta Türk hukuku uygulanabilir.

Mutad Mesken Ne Anlama Gelir?

Mutad mesken, kişinin hayat ilişkilerinin fiilen yoğunlaştığı ve belirli bir süreklilik gösterdiği yaşam merkezidir.

Mutad mesken yalnızca;

• Resmî ikamet adresi,

• Oturma izni,

• Vatandaşlık,

• Kısa süreli konaklama

üzerinden belirlenmez.

Değerlendirmede;

• Kişinin fiilen nerede yaşadığı,

• Çalışma ve aile düzeni,

• Konutun sürekliliği,

• Sosyal ve ekonomik ilişkiler,

• Yaşam merkezini hangi ülkede oluşturduğu

birlikte ele alınır.

Örneğin Türkiye’de nüfus adresi bulunan ancak yıllardır Almanya’da çalışan, ailesiyle orada yaşayan ve hayatının merkezini Almanya’da kuran kişinin mutad meskeni Almanya olarak değerlendirilebilir.

Evlendikten Sonra Başka Ülkeye Taşınmak Uygulanacak Hukuku Değiştirir mi?

Eşlerin evlendikten sonra başka bir ülkeye yerleşmesi, uygulanacak hukuku her durumda kendiliğinden değiştirmez.

MÖHUK m. 15/3’e göre evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olmayı seçebilirler. (mgm.adalet.gov.tr)

Örneğin Türkiye’de evlenen iki Türk vatandaşı daha sonra birlikte başka bir devlet vatandaşlığı kazanmışsa veya yeni bir müşterek hukukla bağlantı kurmuşsa, kanundaki şartlar çerçevesinde yeni hukuka tabi olmayı seçebilir.

Bu değişiklik, eşlerin alacaklıları veya başka üçüncü kişilerin önceden doğmuş haklarını ortadan kaldıracak biçimde kullanılamaz.

Yurt Dışındaki Taşınmazlara Hangi Hukuk Uygulanır?

Taşınmazın Bulunduğu Ülke Hukuku

MÖHUK m. 15/2’ye göre evlilik mallarının tasfiyesinde taşınmazlar bakımından taşınmazın bulunduğu ülke hukuku uygulanır. (mgm.adalet.gov.tr)

Bu nedenle;

• Almanya’daki ev için Alman hukuku,

• İspanya’daki taşınmaz için İspanyol hukuku,

• Birleşik Krallık’taki konut için ilgili ülke ve bölge hukuku,

• Amerika Birleşik Devletleri’ndeki taşınmaz için ilgili eyalet hukuku

önem taşıyabilir.

Taşınmazın mülkiyeti, tapu sistemi, devir koşulları, ipotekler ve mahkeme kararlarının sicile işlenmesi malın bulunduğu ülkenin hukukuna göre değerlendirilir.

Türk Mahkemesi Yabancı Taşınmazın Tapusunu Doğrudan Değiştirebilir mi?

Türkiye’de verilen karar, yabancı ülkenin tapu sicilinde kendiliğinden değişiklik yaratmaz.

Türk mahkemesi;

• Eşler arasındaki mal rejimi alacağını,

• Taşınmazın ekonomik değerini,

• Taraflardan birinin diğerine ödemesi gereken bedeli

değerlendirebilir.

Ancak yabancı taşınmazın mülkiyetinin doğrudan diğer eş adına geçirilmesi için kararın taşınmazın bulunduğu ülkede tanınması, tenfiz edilmesi veya o ülkenin hukukuna uygun yeni bir işlem yapılması gerekebilir.

Bazı ülkeler kendi taşınmazları üzerinde yalnızca kendi mahkemelerinin ayni hak kararı verebileceğini kabul edebilir. Bu nedenle yabancı taşınmaz bakımından Türkiye’de parasal alacak talep etmek ile yabancı ülkede doğrudan mülkiyet devri istemek farklı stratejilerdir.

Yabancı Taşınmazın Değeri Türkiye’deki Hesaba Katılabilir mi?

Uygulanacak hukukun izin verdiği ölçüde yabancı taşınmazın ekonomik değeri eşler arasındaki mal rejimi hesabında dikkate alınabilir.

Bunun için;

• Güncel tapu kaydı,

• Satın alma tarihi,

• Satış bedeli,

• Finansman kaynakları,

• Kredi ve ipotek borçları,

• Güncel piyasa değeri,

• Vergi ve satış giderleri

belirlenmelidir.

Yabancı taşınmazın yalnızca internet ilanlarındaki yaklaşık değerine dayanılarak hesap yapılmamalıdır. Taşınmazın bulunduğu ülkede yetkili veya kabul gören bir değerleme uzmanından rapor alınması gerekebilir.

Yurt Dışındaki Banka Hesapları

Yabancı Bankadaki Para Paylaşılır mı?

Yabancı banka hesabında bulunan para;

• Evlilik sırasında çalışma geliriyle biriktirilmişse,

• Edinilmiş bir malın satış bedeliyse,

• Evlilik süresindeki ticari kazançtan oluşmuşsa

uygulanacak mal rejimine göre paylaşım hesabına girebilir.

Buna karşılık;

• Evlilik öncesi birikim,

• Miras,

• Kişisel bağış,

• Kişisel malın yerine geçen değer

kişisel mal olarak değerlendirilebilir.

Hesabın yabancı ülkede ve yalnızca bir eş adına bulunması, parayı kendiliğinden tasfiye dışında bırakmaz.

Yabancı Banka Hesabı Nasıl Tespit Edilir?

Yurt dışındaki banka hesabının varlığına ilişkin başlangıç delilleri arasında;

• Türkiye’den yapılan SWIFT transferleri,

• Yabancı banka kartı hareketleri,

• Vergi belgeleri,

• Yabancı ülkedeki maaş bordroları,

• E-posta ve hesap bildirimleri,

• Kredi başvuru belgeleri,

• Yabancı ülke beyan ve hesap özetleri,

• Hukuka uygun mesajlar

bulunabilir.

Diğer eş, sırf evli olduğu gerekçesiyle yabancı bankadan doğrudan hesap bilgisi alamaz.

Türk mahkemesinin yabancı bankaya gönderdiği sıradan bir yazı da her ülkede doğrudan bağlayıcı olmayabilir. Belgelerin temini için uluslararası adli yardımlaşma, yabancı ülke mahkemesine başvuru veya o ülkenin iç hukukundaki belge açıklama yöntemlerinin kullanılması gerekebilir.

Uluslararası İstinabe ile Banka Belgesi Alınabilir mi?

Uluslararası istinabe, bir devletin adli makamının başka bir devletin yetkili makamından delil veya işlem konusunda yardım istemesidir.

Türkiye, hukukî ve ticari konularda delil sağlanmasına ilişkin çok taraflı sözleşmelere taraftır. Adli yardımlaşma;

• İkili anlaşmalar,

• Çok taraflı sözleşmeler,

• Bunların bulunmaması hâlinde karşılıklılık ve uluslararası uygulamalar

çerçevesinde yürütülebilir. (diabgm.adalet.gov.tr)

Ancak uluslararası istinabe, talep edilen her banka kaydının mutlaka verileceği anlamına gelmez. Yabancı ülkenin;

• Banka gizliliği,

• Kişisel veri,

• Delil toplama,

• Uyuşmazlıkla bağlantı,

• Ölçülülük

kuralları uygulanır.

Talep edilecek banka, hesap, tarih aralığı ve belge türleri mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.

Yabancı Şirket Hisseleri

Yabancı Şirketteki Pay Mal Paylaşımına Girer mi?

Eşlerden birinin yabancı ülkede kurulu şirkette sahip olduğu pay ekonomik değer taşıyorsa mal rejimi tasfiyesinde dikkate alınabilir.

Payın;

• Edinme tarihi,

• Finansman kaynağı,

• Şirket türü,

• Pay oranı,

• Oy ve kâr hakları,

• Devir sınırlamaları,

• Şirketin güncel ekonomik değeri

araştırılmalıdır.

Şirket payının evlilik sırasında maaş veya ticari kazançla edinilmesi hâlinde edinilmiş mal değerlendirmesi gündeme gelebilir. Evlilikten önce, miras veya bağış yoluyla edinilen pay ise kişisel mal olabilir.

Şirketin Malları Doğrudan Eşin Malı mıdır?

Yabancı şirket ayrı bir tüzel kişiliğe sahipse şirkete ait;

• Taşınmaz,

• Banka hesabı,

• Araç,

• Marka,

• Stok,

• Ticari alacak

doğrudan eşin kişisel malı değildir.

Eşin malvarlığındaki değer, şirket hissesidir. Şirkete ait varlıklar şirketin ekonomik değerini ve dolayısıyla eşin payının değerini etkiler.

Yabancı şirket değerlemesinde;

• Mali tablolar,

• Vergi kayıtları,

• Şirket sicili,

• Ortaklık sözleşmesi,

• Hisse devirleri,

• Dağıtılmış ve dağıtılmamış kârlar,

• Şirket borçları

incelenmelidir.

Gerçek Faydalanıcı Kayıtları

Bazı ülkelerde şirket payları doğrudan eş adına değil;

• Başka şirket,

• Vekil ortak,

• Nominee yapı,

• Holding,

• Vakıf veya benzeri yapı

üzerinden tutulabilir.

Bu durumda yalnızca resmî ortaklık kaydına değil, şirket üzerinde gerçek kontrol ve ekonomik menfaatin kimde olduğuna ilişkin delillere de ihtiyaç duyulabilir.

Her yabancı yapı gerçeğe aykırı veya mal kaçırma amaçlı kabul edilemez. Yapının hukuki niteliği, kuruluş amacı ve eşin ekonomik hakları ilgili ülke hukukuna göre incelenmelidir.

Yurt Dışı Emeklilik ve İşveren Birikimleri

Eşin yabancı ülkede;

• İşveren emeklilik planı,

• Özel emeklilik hesabı,

• Mesleki emeklilik fonu,

• Bireysel emeklilik birikimi,

• Sosyal güvenlik bağlantılı toplu ödeme hakkı

bulunabilir.

Bu değerlerin mal rejimindeki durumu;

• Katkıların hangi dönemde yapıldığı,

• İşveren ve çalışan katkılarının niteliği,

• Hakkın dava tarihinde kazanılmış olup olmadığı,

• Paranın çekilebilirliği,

• Emeklilik yaşına bağlı koşullar,

• Gelecek dönem gelirlerine ilişkin kişisel bölüm,

• İlgili ülkenin emeklilik hukuku

üzerinden değerlendirilmelidir.

Henüz tamamen kazanılmamış, gelecekte çalışmaya devam edilmesine bağlı bir hakla; boşanma dava tarihinde kesinleşmiş ve çekilebilir bir emeklilik rezervi aynı değildir.

Bazı ülkelerde emeklilik hesabının eşler arasında bölünmesi için yerel mahkemeden veya plan yöneticisinin kabul ettiği özel bir paylaşım emrinden yararlanmak gerekebilir. Türk mahkemesinin genel para alacağı kararı, yabancı emeklilik planı yöneticisini doğrudan bağlamayabilir.

Yurt Dışı Yatırım ve Kripto Hesapları

Yabancı yatırım kuruluşundaki;

• Pay senetleri,

• Yatırım fonları,

• Tahvil ve bonolar,

• Döviz,

• Kıymetli maden,

• Kripto varlıklar

mal rejimi tasfiyesine konu olabilir.

İncelemede;

• Hesabın açılış tarihi,

• Varlıkların alım tarihleri,

• Finansman kaynağı,

• Boşanma dava tarihindeki miktarlar,

• Dava öncesi transferler,

• Hesaba bağlı krediler,

• Güncel piyasa değerleri

belirlenmelidir.

Yabancı yatırım hesabı başka ülkedeki banka veya platform kayıtlarına tabi olduğundan belge temini ve tedbir işlemleri için yerel hukuk desteği gerekebilir.

Yurt Dışındaki Araba, Tekne ve Değerli Eşyalar

Yabancı ülkede tescilli;

• Otomobil,

• Tekne,

• Uçak,

• Koleksiyon,

• Mücevher,

• Sanat eseri

gibi değerler de mal rejimi tasfiyesine konu olabilir.

Bu mallarda;

• Mülkiyet ve sicil kayıtları,

• Satın alma tarihi,

• Ödeme kaynağı,

• Rehin ve kredi borçları,

• Fiziksel konum,

• Güncel piyasa değeri

araştırılır.

Taşınırların başka ülkeye götürülmesi veya üçüncü kişiye devredilmesi, varlığın tasfiye hesabından kendiliğinden çıkmasını sağlamaz.

Türk Mahkemeleri Yurt Dışındaki Mallar İçin Yetkili midir?

Milletlerarası Yetkinin Genel Kuralı

MÖHUK m. 40’a göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Mal rejimi tasfiyesine ilişkin iç yetki kuralı Türk Medeni Kanunu’nun 214. maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre;

• Mal rejimi ölümle sona ermişse ölen eşin son yerleşim yeri,

• Boşanma veya evliliğin iptali nedeniyle sona ermişse bu davalarda yetkili mahkeme,

• Diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri

mahkemesi yetkilidir. (cdn.tbmm.gov.tr)

Bu şartların sağlanması hâlinde, malvarlığının bir bölümünün yurt dışında bulunması Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Malın Bulunduğu Ülkede de Dava Açmak Gerekir mi?

Yabancı taşınmazın doğrudan devri, yabancı banka hesabına tedbir, yabancı şirket payının sicilde değiştirilmesi veya emeklilik hesabının bölünmesi isteniyorsa malın bulunduğu ülkede ek işlem veya dava gerekebilir.

Bu nedenle tek bir mal rejimi uyuşmazlığında;

• Türkiye’de eşler arasındaki parasal alacak davası,

• Yabancı ülkede mülkiyet, tedbir veya icra işlemleri,

• Türk kararının yabancı ülkede tanınması veya tenfizi

birlikte planlanabilir.

Türk Mahkemesi Yabancı Hukuku Nasıl Uygular?

MÖHUK m. 2’ye göre hâkim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kuralların yetkili kıldığı yabancı hukuku kendiliğinden uygular. Taraflar yabancı hukukun içeriğinin belirlenmesinde mahkemeye yardımcı olabilir. Yapılan bütün araştırmalara rağmen yabancı hukuk hükümleri belirlenemezse Türk hukuku uygulanır. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Yabancı hukuk;

• Sıradan bir bilirkişi görüşü,

• Tarafın ispatlaması gereken basit bir vakıa,

• Yalnızca internetten bulunan genel açıklama

olarak ele alınmamalıdır.

Mahkeme yabancı hukukun;

• Güncel kanun hükümlerini,

• Uygulama biçimini,

• Mal rejimi ve tasfiye kurallarını,

• Zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerini

araştırmalıdır.

Taraflar;

• Yabancı mevzuat metni,

• Resmî kurum açıklaması,

• Yabancı hukuk uzmanı görüşü,

• Yeminli tercüme,

• Yabancı mahkeme veya kurum belgeleri

sunabilir.

Yabancı Hukuk Türk Kamu Düzenine Aykırıysa

Yetkili yabancı hukuk hükmünün somut olaya uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç doğuruyorsa bu hüküm uygulanmayabilir. Gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır. Bu istisna MÖHUK m. 5’te düzenlenmiştir. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Kamu düzeni istisnası, yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olması nedeniyle kolayca uygulanmaz. Sonucun Türk hukuk düzeninin temel değerleriyle açık ve ciddi biçimde bağdaşmaması gerekir.

Yurt Dışındaki Mallar Nasıl İspatlanır?

Yabancı Tapu ve Sicil Belgeleri

Yabancı taşınmaz için;

• Tapu veya mülkiyet kayıtları,

• Satış sözleşmesi,

• Kredi ve ipotek belgeleri,

• Vergi kayıtları,

• Belediye değerleri,

• Kira sözleşmeleri,

• Değerleme raporları

kullanılabilir.

Belgenin güncel ve yetkili kurumdan alınmış olması önemlidir.

Yabancı Banka Belgeleri

Banka hesapları için;

• Hesap açılış belgeleri,

• Hesap ekstreleri,

• Dava tarihindeki bakiye,

• SWIFT ve havale kayıtları,

• Vadeli hesap bilgileri,

• Yatırım hesapları,

• Kredi ve teminat belgeleri

istenebilir.

Şirket Belgeleri

Yabancı şirket payları bakımından;

• Şirket sicili,

• Ortaklık belgesi,

• Pay defteri,

• Şirket sözleşmesi,

• Mali tablolar,

• Vergi beyannameleri,

• Genel kurul kararları,

• Hisse devir sözleşmeleri,

• Gerçek faydalanıcı bilgileri

önem taşıyabilir.

Vergi Beyannameleri

Yabancı ülkedeki yıllık gelir ve servet beyanları;

• Banka hesaplarını,

• Kira gelirlerini,

• Şirket paylarını,

• Yatırım hesaplarını,

• Emeklilik birikimlerini

gösterebilir.

Vergi beyannamesinin bulunması tek başına malın kişisel veya edinilmiş niteliğini belirlemez; ancak varlığın tespitinde güçlü bir başlangıç delili olabilir.

Yabancı Resmî Belgeler Türkiye’de Nasıl Kullanılır?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 224. maddesine göre yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge sayılabilmesi için, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk diplomatik ya da konsolosluk makamı tarafından onaylanması gerekir. Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler saklıdır. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Belgenin niteliğine ve ülkeye göre;

• Apostil,

• Konsolosluk tasdiki,

• Yetkili makam onayı,

• Yeminli Türkçe tercüme,

• Noter onayı

gerekebilir.

Apostil şerhi yalnızca belgedeki imza, mühür ve belgeyi düzenleyen makamın yetkisine ilişkin doğrulama sağlar. Belgenin içeriğinin maddi olarak doğru olduğunu garanti etmez.

Yurt Dışından Delil Toplanması

Türkiye, hukukî ve ticari konularda uluslararası adli yardımlaşmaya ilişkin çok taraflı sözleşmelere taraftır. Yabancı ülkeden belge veya delil alınması;

• 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi,

• 1970 tarihli Hukukî veya Ticarî Konularda Yabancı Ülkelerde Delil Sağlanması Hakkında Lahey Sözleşmesi,

• İkili adli yardımlaşma anlaşmaları,

• Karşılıklılık ve uluslararası istinabe kuralları

çerçevesinde yürütülebilir. (diabgm.adalet.gov.tr)

Her ülkenin;

• Yetkili merkezi makamı,

• Kabul ettiği dil,

• Talep ettiği tercüme,

• Masraf ve harç sistemi,

• Banka ve şirket kayıtlarına erişim kuralları

farklı olabilir.

Bu nedenle yabancı ülkeden belge talebi;

“Davalının yurt dışındaki bütün malvarlığının araştırılması”

şeklinde sınırsız ve belirsiz yazılmamalıdır.

Talepte mümkün olduğunca;

• Ülke,

• Kurum,

• Banka veya şirket,

• Hesap veya sicil bilgisi,

• İstenen tarih aralığı,

• Belgenin uyuşmazlıkla bağlantısı

gösterilmelidir.

Gizlenen Yurt Dışı Malları

Yabancı Hesaba Para Aktarılması

Eşlerden biri boşanma öncesinde Türkiye’deki parasını yabancı banka hesabına aktarabilir.

Paranın yurt dışına gönderilmesi, mal rejimi niteliğini değiştirmez. İncelemede;

• Transfer tarihi,

• Gönderici ve alıcı hesap,

• Paranın kaynağı,

• Transfer açıklaması,

• Paranın daha sonra nasıl kullanıldığı,

• Alıcı hesabın kime ait olduğu

araştırılır.

Türk hukuku uygulanıyorsa, diğer eşin katılma alacağını azaltma amacıyla yapılan devirler ile belirli karşılıksız kazandırmalar edinilmiş mallara değer olarak eklenebilir. Bu düzenleme Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesinde yer almaktadır. (aile.gov.tr)

Yabancı Yakının Hesabında Tutulan Para

Para yabancı ülkede yaşayan anne, baba, kardeş, arkadaş veya yeni partnerin hesabına gönderilmiş olabilir.

Bu durumda;

• Paranın gerçek sahibi,

• Transferin borç veya bağış niteliği,

• Alıcının ekonomik gücü,

• Parayı kimin kullandığı,

• Sonradan eşe geri dönüp dönmediği

incelenmelidir.

Para başka kişinin hesabında bulunduğu için otomatik olarak eşe ait kabul edilemez. Ancak görünüşte yapılan işlemler ve ekonomik kontrol delillerle ispatlanabilir.

Yabancı Şirkete Aktarılan Değerler

Eş kendi adına bulunan para veya malı yabancı şirkete;

• Sermaye,

• Borç,

• Ortak cari hesabı,

• Emanet,

• Karşılıksız transfer

olarak aktarmış olabilir.

Bu durumda şirketin ayrı tüzel kişiliği, eşin şirketten alacağı ve şirket hissesinin değeri birlikte değerlendirilmelidir.

Aynı ekonomik değer hem şirket payında hem eşin kişisel alacağı olarak iki kez hesaplanmamalıdır.

Yurt Dışındaki Mallar İçin İhtiyati Tedbir

Türk Tedbir Kararı Yabancı Ülkede Kendiliğinden Geçerli midir?

Hayır. Türk mahkemesinin verdiği ihtiyati tedbir kararı, yabancı ülkedeki banka, tapu müdürlüğü veya şirket sicili üzerinde kendiliğinden uygulanmayabilir.

Kararın yabancı ülkede sonuç doğurması için;

• Yerel mahkemeden tedbir istenmesi,

• Türk kararının tanınması veya uygulanması,

• İlgili ülkenin acil koruma usullerinin kullanılması

gerekebilir.

Yurt dışındaki malın kısa sürede devredilme tehlikesi varsa yalnızca Türkiye’deki davanın sonucunun beklenmesi yetersiz kalabilir. Malın bulunduğu ülkede eş zamanlı koruma talep edilmesi gerekebilir.

Türkiye’deki Mallar Üzerinde Koruma

Yurt dışındaki malvarlığına doğrudan tedbir uygulanamasa bile borçlu eşin Türkiye’deki;

• Taşınmaz,

• Banka hesabı,

• Araç,

• Şirket hissesi,

• Diğer hak ve alacakları

üzerinde, kanuni şartların bulunması hâlinde geçici hukuki koruma talep edilebilir.

Tedbir veya ihtiyati haciz talebinin muhtemel alacakla ölçülü olması gerekir.

Yabancı Para Birimiyle Değerleme

Yurt dışındaki mal avro, dolar, sterlin, İsviçre frangı veya başka para birimiyle değerlenebilir.

Hesaplamada;

• Mal rejiminin sona erdiği tarihteki mal miktarı,

• Tasfiye tarihindeki ekonomik değer,

• Kullanılan yabancı para kuru,

• Değerleme günü,

• Alış, satış veya ortalama kur,

• Malın likiditesi,

• Vergi ve satış masrafları

açıkça belirtilmelidir.

Türk hukuku uygulanıyorsa mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; bu tarihte mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye tarihindeki değerleriyle hesaplanır. (aile.gov.tr)

Yabancı hukuk uygulanıyorsa değerleme tarihi ve yöntemi ilgili ülke hukukuna göre farklı olabilir.

Kur Değişimi

Malın yabancı para cinsindeki miktarı ile Türk lirası karşılığı birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin dava tarihinde yabancı hesapta 100.000 avro bulunuyorsa, paranın daha sonra aynı miktarda hesapta kalması hâlinde yalnızca eski Türk lirası karşılığı esas alınmamalıdır.

Hesaplama yönteminde kullanılan kurun hangi tarihe ait olduğu bilirkişi raporunda açıklanmalıdır.

Yurt Dışındaki Malların Borçları

Yabancı malvarlığının yalnızca brüt değeri hesaplanmamalıdır.

Mal ile bağlantılı;

• Konut kredisi,

• İpotek,

• Vergi borcu,

• Şirket borcu,

• Saklama ve yönetim gideri,

• Zorunlu satış masrafları,

• Emeklilik hesabındaki kesintiler

değerlendirilebilir.

Ancak tahminî veya ileride doğması muhtemel bütün giderlerin değerden düşülmesi doğru değildir. Borcun gerçek, belgeli ve malvarlığıyla bağlantılı olması gerekir.

Yabancı vergi sistemi nedeniyle malın satışı hâlinde doğabilecek vergi, ancak gerçek ve hesaplanabilir bir yükümlülük oluşturuyorsa dikkate alınmalıdır.

Yabancı Ülkede Verilmiş Mal Paylaşımı Kararı

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Fark

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de yalnızca kesin hüküm veya kesin delil etkisinin kabul edilmesi isteniyorsa tanıma gündeme gelir.

Kararın Türkiye’de zorla uygulanması, para tahsili, devir veya icra işlemi yapılması isteniyorsa tenfiz gerekir.

MÖHUK m. 50’ye göre yabancı mahkemelerce hukuk davalarında verilmiş ve verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş kararların Türkiye’de icra edilebilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır. (mevzuat.adalet.gov.tr)

Yabancı Boşanma Kararı Mal Paylaşımını da Çözer mi?

Yabancı karar yalnızca evliliğin sona ermesine ilişkin olabilir. Bu durumda kararın tanınması, mal rejiminin bütün mali sonuçlarının da çözüldüğü anlamına gelmez.

Kararın hüküm bölümünde;

• Taşınmazların paylaşımı,

• Para ödemesi,

• Banka ve emeklilik hesapları,

• Şirket payları,

• Mal rejimi alacakları

hakkında açık düzenleme bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Yabancı karar mal paylaşımını düzenlememişse, uygulanacak hukuk ve yetki şartları çerçevesinde ayrıca mal rejimi davası açılması gerekebilir.

Yabancı Karar Türkiye’de Nasıl Kullanılır?

Tanıma veya tenfiz talebinde genel olarak;

• Yabancı mahkeme kararının usulüne uygun onaylanmış aslı veya örneği,

• Kararın kesinleştiğini gösteren belge,

• Belgelerin onaylı Türkçe tercümeleri

sunulur.

Tenfiz şartları arasında yabancı kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması, kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması ve davalının savunma hakkının korunmuş olması gibi koşullar yer alır. (mgm.adalet.gov.tr)

Türk Mahkemesi Kararının Yurt Dışında Uygulanması

Türkiye’de verilen mal rejimi kararı, yabancı ülkede kendiliğinden icra edilemez.

Kararın;

• Taşınmazın bulunduğu,

• Banka hesabının açıldığı,

• Şirketin kurulu olduğu,

• Emeklilik planının yönetildiği

ülkede tanınması veya tenfizi gerekebilir.

Her ülkenin;

• Tanıma ve tenfiz şartları,

• Karşılıklılık yaklaşımı,

• Tebligat ve savunma hakkı kuralları,

• Kamu düzeni değerlendirmesi,

• Münhasır yetki sistemi

farklıdır.

Türk mahkemesindeki dava hazırlanırken kararın yabancı ülkede uygulanabilir olup olmayacağı baştan değerlendirilmelidir. Sadece Türkiye’de etkili olan ancak yabancı mal üzerinde uygulanamayan bir karar, alacağın fiilen tahsilini sağlamayabilir.

Boşanma Yurt Dışında Gerçekleşmişse Türkiye’de Mal Davası

Taraflar yabancı ülkede boşanmış ancak mal paylaşımı yapılmamış olabilir.

Bu durumda öncelikle;

• Yabancı boşanmanın Türkiye’de tanınıp tanınmadığı,

• Evliliğin Türkiye bakımından hangi tarihte sona erdiği,

• Yabancı kararın mal paylaşımı hükmü içerip içermediği,

• Evlilik mallarına hangi hukukun uygulanacağı,

• Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi

belirlenmelidir.

Yabancı boşanma Türkiye’de henüz tanınmamışsa nüfus kayıtlarında evlilik devam ediyor görünebilir. Mal rejimi davasının yürütülmesi için boşanma kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurmasının sağlanması gerekebilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Yurt Dışı Malları

Taraflar yurt dışındaki malvarlıklarını anlaşmalı boşanma protokolünde veya ayrıca düzenleyecekleri mal rejimi tasfiye sözleşmesinde paylaşabilir.

Protokolde mümkün olduğunca şu bilgiler yer almalıdır:

• Malın bulunduğu ülke,

• Banka, şirket veya sicil makamı,

• Taşınmazın açık adresi ve sicil bilgileri,

• Hesabın türü ve ayırt edici bilgisi,

• Şirket unvanı ve pay oranı,

• Malın kime bırakılacağı,

• Diğer eşe ödenecek bedel,

• Değerleme tarihi ve para birimi,

• Vergi ve işlem giderleri,

• Yabancı ülkede yapılacak tanıma, tescil veya devir işlemleri,

• İşlemler için gerekli vekâletname ve belgeler,

• Taraflardan birinin iş birliği yapmaması hâlindeki sonuç,

• Açıklanmayan başka yurt dışı malı çıkması hâlinde uygulanacak düzenleme,

• Mal rejimi haklarının tamamen tasfiye edilip edilmediği.

“Tarafların yurt dışındaki malları kendilerine aittir.” şeklindeki genel bir ifade, hangi malın tasfiye edildiği ve hangi haklardan vazgeçildiği konusunda ciddi uyuşmazlık doğurabilir.

Yabancı Ülkede Devir İçin Ek Belge Gerekebilir mi?

Evet. Türk mahkemesince onaylanan protokol, yabancı ülkedeki tapu, banka veya şirket sicili işlemleri için tek başına yeterli olmayabilir.

İlgili ülke;

• Noter senedi,

• Apostilli belge,

• Yerel dilde tercüme,

• Vergi bildirimi,

• Yerel avukat veya noter işlemi,

• Banka onayı,

• Eşin şahsen katılımı

isteyebilir.

Protokolde yalnızca paylaşım iradesi değil, yabancı ülkedeki uygulama adımları da düzenlenmelidir.

Basitleştirilmiş Örnekler

Örnek 1: Almanya’daki Banka Hesabı

İki Türk vatandaşı eş evlilik sırasında Almanya’da çalışmış ve eşlerden biri adına 150.000 avro birikmiştir.

Hesabın yalnızca bir eş adına olması paylaşım talebini engellemez. Paranın evlilik sırasındaki çalışma gelirlerinden oluştuğu ve Türk hukukunun uygulanacağı kabul edilirse edinilmiş mal hesabına girmesi mümkündür.

Dava tarihinde mevcut avro miktarı belirlenir; tasfiye tarihindeki değeri ve varsa hesap borçları dikkate alınır.

Örnek 2: İspanya’daki Ev

Eşlerden biri evlilik sırasında İspanya’da konut satın almıştır.

Taşınmazın tasfiyesinde İspanyol hukuku uygulanır. Türk mahkemesinde taşınmazın ekonomik değeri ve eşler arasındaki alacak ilişkisi değerlendirilebilir; ancak tapu devri için İspanya’da ek hukuki işlem veya karar gerekebilir.

Örnek 3: Evlilik Öncesi Yabancı Şirket Hissesi

Eşlerden biri evlilikten önce yabancı bir şirkette yüzde yirmi paya sahiptir.

Payın kendisi kişisel mal olabilir. Buna karşılık evlilik sırasında dağıtılan kâr payları veya edinilmiş gelirle yapılan sermaye artırımları ayrıca değerlendirilir.

Örnek 4: Boşanma Öncesi Yabancı Hesaba Transfer

Eş, boşanma davasından üç ay önce Türkiye’deki 500.000 avroyu kardeşinin yurt dışı hesabına karşılıksız aktarmıştır.

Türk hukuku uygulanıyor ve işlemin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapıldığı ispatlanıyorsa tutarın tasfiye hesabına eklenmesi gündeme gelebilir.

Yabancı hesap üzerinde doğrudan tedbir veya tahsil için ilgili ülkede de işlem yapılması gerekebilir.

Örnek 5: Yabancı Emeklilik Hesabı

Eşin evlilik sırasında çalıştığı ülkede işveren ve çalışan katkılarıyla oluşturulmuş bir emeklilik hesabı bulunmaktadır.

Hesabın hangi kısmının kazanılmış olduğu, katkı dönemleri, çekilebilirlik şartları ve gelecek emeklilik dönemine ilişkin bölüm yabancı emeklilik hukuku çerçevesinde araştırılır.

Kullanılabilecek Deliller

Yurt dışındaki malların paylaşılmasında şu deliller kullanılabilir:

• Yabancı tapu ve sicil kayıtları,

• Satış ve kredi sözleşmeleri,

• Yabancı banka hesap ekstreleri,

• SWIFT ve havale kayıtları,

• Yabancı yatırım hesabı dökümleri,

• Yabancı vergi beyannameleri,

• Maaş ve çalışma belgeleri,

• Şirket ve ortaklık kayıtları,

• Pay devir sözleşmeleri,

• Emeklilik ve sigorta planı kayıtları,

• Yabancı ülkedeki kira sözleşmeleri,

• Araç, tekne ve diğer sicil kayıtları,

• Apostilli veya usulüne uygun onaylı resmî belgeler,

• Yeminli Türkçe tercümeler,

• Hukuka uygun e-posta ve yazışmalar,

• Uluslararası adli yardımlaşmayla alınan belgeler,

• Yabancı hukuk uzmanı görüşleri,

• Yabancı ülke değerleme raporları,

• Mali ve mal rejimi bilirkişi raporları.

Görevli Mahkeme

Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı taleplerinde görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Ancak yabancı ülkedeki;

• Tapu sicilinin değiştirilmesi,

• Şirket payının devri,

• Banka hesabına tedbir,

• Emeklilik hesabının bölünmesi

o ülkenin görevli mahkemesi veya idari makamı tarafından yürütülmek zorunda olabilir.

Zamanaşımı ve Yabancı Hukuk

Türk hukuku uygulanıyorsa mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklarda Türk hukukundaki zamanaşımı düzenlemeleri değerlendirilir.

Yabancı hukuk uygulanıyorsa;

• Zamanaşımı süresi,

• Sürenin başlangıcı,

• Kesilme ve durma sebepleri,

• Hak düşürücü süreler

yabancı hukuka göre farklı olabilir.

Aynı uyuşmazlıkta Türkiye’deki dava ile yabancı ülkedeki tapu, şirket veya icra işlemlerine farklı süreler uygulanabilir.

Bu nedenle yurt dışı malvarlığı tespit edildiğinde dava ve koruma işlemleri geciktirilmemelidir.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar

Yurt dışındaki malların paylaşılmasında sık yapılan hatalar şunlardır:

• Yabancı ülkedeki malların hiçbir şekilde paylaşılamayacağını düşünmek,

• Yurt dışındaki her mala otomatik olarak Türk hukuku uygulamak,

• Boşanmaya uygulanan hukukla mal rejimine uygulanan hukuku aynı kabul etmek,

• MÖHUK m. 15’teki hukuk seçimi ve kademeli sistemi incelememek,

• Yabancı taşınmaza Türk hukukunu doğrudan uygulamak,

• Türk kararının yabancı tapuda kendiliğinden sonuç doğuracağını sanmak,

• Yabancı banka hesabından Türk mahkemesinin sıradan yazısıyla hemen bilgi alınacağını düşünmek,

• Uluslararası istinabe ve yerel belge açıklama yöntemlerini değerlendirmemek,

• Yabancı resmî belgeleri apostil veya onay işlemi olmadan sunmak,

• Belgelerin Türkçe tercümesini hazırlatmamak,

• Malın yalnızca satın alma bedelini esas almak,

• Döviz kurunun hangi tarihe ait olduğunu açıklamamak,

• Yabancı kredi, ipotek ve vergi borçlarını gözden kaçırmak,

• Yurt dışı emeklilik birikimini normal banka mevduatı gibi değerlendirmek,

• Şirkete ait malları doğrudan eşin kişisel malı kabul etmek,

• Gerçek faydalanıcı ve ekonomik kontrolü araştırmamak,

• Yurt dışına yapılan transferleri incelememek,

• Her yabancı şirket veya aile yapısını mal kaçırma aracı saymak,

• Türk tedbir kararının yurt dışında otomatik uygulanacağını düşünmek,

• Yabancı boşanma kararının mal paylaşımını da mutlaka çözdüğünü sanmak,

• Tanıma ile tenfiz arasındaki farkı gözden kaçırmak,

• Protokolde yabancı malı belirsiz ifadelerle düzenlemek,

• Yabancı ülkede gerekli devir ve tescil işlemlerini planlamamak,

• Aynı mal için Türkiye’de ve yurt dışında mükerrer talepte bulunmak.

⚠️ Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Yurt dışındaki mallara ilişkin dava veya anlaşma öncesinde şu konular kontrol edilmelidir:

• Eşlerin vatandaşlıkları,

• Evlenme tarihindeki mutad meskenleri,

• Açık hukuk seçimi bulunup bulunmadığı,

• Daha sonra yeni müşterek hukukun seçilip seçilmediği,

• Malın bulunduğu ülke,

• Malın taşınır, taşınmaz, banka hesabı veya şirket payı niteliği,

• Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi,

• Yabancı ülkede ayrıca dava veya tedbir gerekip gerekmediği,

• Malın satın alma ve edinme tarihi,

• Finansman kaynağı,

• Kişisel ve edinilmiş mal ayrımı,

• Dava öncesi transfer ve devirler,

• Malın yabancı para cinsinden miktarı,

• Güncel piyasa değeri,

• Borç, ipotek ve vergi yükleri,

• Yabancı belgelerin apostil ve tercüme koşulları,

• Uluslararası adli yardımlaşma imkânları,

• Yabancı kararın tanınma ve tenfiz şartları,

• Türk kararının yabancı ülkede uygulanabilirliği,

• İhtiyati tedbir veya yerel koruma ihtiyacı,

• Uygulanacak zamanaşımı süreleri,

• Aynı değerin iki kez talep edilip edilmediği.

Hukuki Destek Neden Önemlidir?

Yurt dışındaki malların paylaşımı;

• Aile hukuku,

• Milletlerarası özel hukuk,

• Yabancı ülke hukuku,

• Uluslararası adli yardımlaşma,

• Tanıma ve tenfiz,

• Finansal değerleme

konularını birlikte içerir.

Yanlış ülke hukukuna dayanılması, yabancı taşınmaz için uygulanamayacak bir karar talep edilmesi veya gerekli belgelerin zamanında alınmaması ciddi hak kaybına neden olabilir.

Ayrıca Türkiye’de kazanılan davanın yabancı ülkede uygulanabilir olması baştan planlanmalıdır. Yabancı malın bulunduğu ülkedeki avukat, noter, banka veya sicil makamlarıyla koordinasyon gerekebilir.

Bu nedenle dava yalnızca Türkiye’deki mal rejimi hesabı üzerinden değil, kararın yabancı ülkede fiilen uygulanması da gözetilerek hazırlanmalıdır.

Başlıca Mevzuat

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 2, 5, 15, 40 ve 50–59

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202–241

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 214

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 224

• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun

• 1965 tarihli Yabancı Memleketlerde Tebligata İlişkin Lahey Sözleşmesi

• 1970 tarihli Yabancı Ülkelerde Delil Sağlanmasına İlişkin Lahey Sözleşmesi

• İlgili devletlerle yürürlükte bulunan ikili adli yardımlaşma anlaşmaları

---

Hukuki Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık, yabancı hukuk görüşü, finansal değerleme raporu veya belirli bir uyuşmazlığa ilişkin mütalaa niteliğinde değildir. Yurt dışındaki malvarlığının paylaşımı; eşlerin vatandaşlıkları, evlenme anındaki mutad meskenleri, hukuk seçimi, malın bulunduğu ülke, yabancı malın türü ve ilgili ülke mevzuatına göre değişebilir. Yalnızca bu içeriğe dayanılarak dava, tedbir, tapu devri veya yabancı ülkede icra işlemi yapılmamalı; somut durum aile hukuku ve milletlerarası özel hukuk alanında çalışan bir avukat ile malın bulunduğu ülkedeki hukuk uzmanı tarafından birlikte değerlendirilmelidir.