Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılması: Pasaport, Muvafakatname ve Velayet

Çocuk Yurt Dışına Çıkarılırken Diğer Ebeveynin İzni Gerekir mi?

Çocuğun yurt dışına çıkarılmasında pasaport başvurusu, Türkiye’den çıkış işlemi ve başka ülkeye giriş birbirinden ayrılmalıdır.

18 yaşından küçük çocuğa pasaport düzenlenirken yasal temsilcinin muvafakati gerekir. Ancak çocuk adına düzenlenmiş geçerli bir pasaportla Türkiye’den seyahat edilirken, Türk hudut makamları kural olarak yeniden anne veya baba muvafakatnamesi aramamaktadır. Emniyet Genel Müdürlüğü bu durumu, pasaport düzenlenirken gerekli muvafakatin zaten alınmış olmasıyla açıklamaktadır.

Bununla birlikte;

• Çocuğun pasaport yerine kimlik kartıyla seyahat etmesi,

• Gideceği ülkenin ayrıca muvafakatname istemesi,

• Çocuğun anne ve babası dışında biriyle yolculuk yapması,

• Velayet veya yurt dışına çıkış konusunda mahkeme kararı bulunması

hâlinde ek belge gerekebilir.

Bu nedenle yalnızca Türkiye’den çıkış kuralına bakılmamalı; havayolunun ve gidilecek ülkenin güncel uygulaması da seyahatten önce kontrol edilmelidir. Dışişleri Bakanlığı da seyahat edilecek ülkenin vize ve özel giriş koşullarının önceden araştırılmasını önermektedir.

Çocuk İçin Pasaport Nasıl Alınır?

Her çocuk adına ayrı pasaport düzenlenir. Çocuğun anne veya babanın pasaportuna kaydedilmesi mümkün değildir.

Pasaport başvurusunda genel olarak;

• Çocuğun kimlik belgesi,

• Biyometrik fotoğraf,

• Pasaport harç ve defter bedeline ilişkin işlemler,

• Yasal temsilcinin muvafakati

gerekir.

Anne ve baba başvuru merkezinde hazırsa muvafakat başvuru sırasında alınabilir. Ebeveynlerden biri gelemiyorsa noterde veya dış temsilcilikte düzenlenmiş muvafakatname sunulmalıdır. Her yeni pasaport başvurusu için yeni muvafakatname düzenlenmesi gerekir.

Evli Anne ve Babanın Muvafakati

Evlilik devam ederken velayet kural olarak anne ve baba tarafından birlikte kullanılır. Bu nedenle çocuğun pasaport başvurusunda her iki ebeveynin muvafakati aranır.

Ebeveynlerden biri başvuruya gelemiyorsa, gelemeyen ebeveynin noterden veya Türk dış temsilciliğinden muvafakatname düzenletmesi gerekir. Çocuğun başvuruda bulunması da zorunludur.

Anne ve babanın her ikisi de başvuruya katılamıyorsa çocuk ergin bir kişiyle başvuruya götürülebilir. Bu durumda yasal temsilcilerin pasaport muvafakatnamesi yanında, başvuru işlemlerini yapacak kişiye verilmiş vekâletname de istenir.

Boşanmış Ebeveynlerde Pasaport Başvurusu

Anne ve baba boşanmışsa çocuğun pasaport başvurusu bakımından velayet kararı esas alınır.

Velayet hangi ebeveyne verilmişse yalnızca o ebeveynin muvafakati yeterlidir. Diğer ebeveynin ayrıca pasaport izni vermesi aranmaz.

Başvuruda;

• Kesinleşmiş boşanma kararı,

• Velayetin kime verildiğini gösteren hüküm,

• Gerekirse nüfus kayıtları

ibraz edilmelidir.

Velayet kararı sonradan değiştirilmişse en güncel mahkeme kararı esas alınır.

Boşanma Davası Devam Ederken Pasaport

Boşanma davası henüz sonuçlanmamışsa mahkemenin geçici velayet hakkında verdiği ara karar önemlidir.

Geçici velayet bir ebeveyne verilmişse çocuk için pasaport başvurusu bu ebeveyn tarafından yapılabilir. Mahkeme geçici velayet konusunda herhangi bir ara karar vermemişse anne ve babanın birlikte başvurması gerekir.

Pasaportla Seyahatte Muvafakatname Gerekir mi?

Çocuk kendi adına düzenlenmiş geçerli pasaportla seyahat ediyorsa Türk hudut kapısında yeniden anne veya baba muvafakatnamesi kural olarak aranmaz.

Ancak muvafakatname alınması uygulamada yine de yararlı olabilir. Çünkü;

• Gidilecek ülkenin sınır makamları belge isteyebilir.

• Havayolu şirketinin refakatsiz veya tek ebeveynle seyahate ilişkin özel kuralları bulunabilir.

• Çocuğun yanında yalnızca anne veya baba dışındaki bir kişi bulunabilir.

• Velayet kararının yabancı makamlarca görülmesi gerekebilir.

Bazı ülkeler reşit olmayan çocuklardan seyahat amacı, kalış adresi ve refakatçiyi gösteren izin belgesi istemektedir. Bu nedenle gidilecek ülkenin resmî temsilciliğinden güncel bilgi alınmalıdır.

Kimlik Kartıyla Seyahatte Durum

Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartıyla seyahat edilebilen ülkelere çıkışta farklı uygulama bulunmaktadır.

Çocuk anne ve babasıyla birlikte seyahat etmiyorsa, yanında bulunmayan ebeveynin resmî muvafakati hudut kapısında istenebilir. Emniyet Genel Müdürlüğü, kimlik kartıyla çıkışlarda yanında bulunmayan ebeveynin muvafakatinin aranacağını belirtmektedir.

Bu nedenle pasaportla seyahat kuralları ile kimlik kartıyla seyahat kuralları birbirine karıştırılmamalıdır.

Çocuk Başka Biriyle Seyahat Edebilir mi?

Çocuk;

• Büyükanne veya büyükbaba,

• Akraba,

• Öğretmen,

• Spor kulübü görevlisi,

• Tur veya okul kafilesi sorumlusu

ile yurt dışına çıkabilir.

Bu durumda çocuğa refakat edecek kişiyi, seyahat ülkesini, tarihleri ve seyahat amacını açıkça gösteren noter onaylı muvafakatname hazırlanması uygun olur. Gidecek ülkenin ayrıca apostil, tercüme veya konsolosluk onayı isteyip istemediği kontrol edilmelidir.

Muvafakatname ile vekâletname aynı belge değildir. Muvafakatname çocuğun pasaport veya seyahat işlemine verilen izni; vekâletname ise başka bir kişinin belirli işlemleri ebeveyn adına yapma yetkisini gösterir.

Yurt Dışı Seyahati ile Kalıcı Yerleşim Aynı mıdır?

Hayır. Tatil, aile ziyareti veya kısa eğitim programı amacıyla geçici seyahat ile çocuğun yaşam merkezinin başka ülkeye taşınması farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Velayet sahibi ebeveynin çocuğu kısa süreli seyahate götürmesi ile;

• Çocuğu başka ülkede okula kaydettirmesi,

• Türkiye’ye geri getirmemesi,

• Diğer ebeveynle görüşmeleri sona erdirmesi,

• Çocuğun mutad meskenini kalıcı olarak değiştirmesi

aynı şekilde değerlendirilemez.

Kalıcı yerleşim diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını önemli ölçüde etkiliyorsa önceden yazılı anlaşma veya mahkeme kararı alınması daha güvenlidir. Türk Medeni Kanunu uyarınca ebeveynler diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınmalıdır. Yeni şartlar gerektiriyorsa kişisel ilişki ve velayet düzeni mahkemece değiştirilebilir.

Diğer Ebeveyn Yurt Dışına Çıkışı Engelleyebilir mi?

Velayet sahibi olmayan ebeveyn, yalnızca seyahate karşı olduğunu söyleyerek çocuğun geçerli pasaportla her yurt dışı çıkışını otomatik olarak engelleyemez.

Ancak;

• Çocuğun geri getirilmeyeceğine ilişkin somut risk,

• Kaçırılma tehlikesi,

• Çocuğun güvenliğine yönelik ciddi endişe,

• Mevcut kişisel ilişki kararının ihlal edilmesi

bulunuyorsa aile mahkemesinden koruyucu tedbir istenebilir.

Mahkeme çocuğun üstün yararını, seyahatin amacını, süresini, gidilecek ülkeyi ve ebeveynlerin davranışlarını değerlendirir. Soyut endişe yerine somut olay ve deliller sunulmalıdır.

Kullanılabilecek Belgeler

Seyahat sırasında şu belgelerin bulundurulması yararlı olabilir:

• Çocuğun geçerli pasaportu,

• Vize veya oturum belgesi,

• Kesinleşmiş velayet kararı,

• Noter onaylı seyahat muvafakatnamesi,

• Muvafakatnamenin gerekli tercüme veya apostili,

• Gidiş-dönüş bileti,

• Konaklama ve iletişim bilgileri,

• Çocuğun doğum veya nüfus kayıt örneği.

Yabancı makamlar Türkçe belgelerin tercümesini isteyebilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Pasaport muvafakatiyle seyahat muvafakatini aynı belge sanmak,

• Geçerli pasaportla her ülkede hiçbir ek belge istenmeyeceğini düşünmek,

• Boşanmadan sonra her iki ebeveynin pasaport izninin gerektiğini sanmak,

• Kimlik kartıyla ve pasaportla seyahat kurallarını karıştırmak,

• Geçici seyahat ile kalıcı yurt dışı yerleşimini aynı kabul etmek,

• Mahkemece verilmiş yurt dışına çıkış veya velayet tedbirlerini göz ardı etmek,

• Gidecek ülkenin belge ve tercüme şartlarını araştırmamak.

Başlıca Mevzuat

• 5682 sayılı Pasaport Kanunu m. 17

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182–183

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 323–326

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 335–336

• 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun

Hukuki Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya belirli bir seyahat ve velayet uyuşmazlığına ilişkin mütalaa niteliğinde değildir. Pasaport, muvafakatname ve ülkeye giriş koşulları gidilecek ülkeye ve güncel idarî uygulamalara göre değişebilir. Seyahatten önce ilgili ülkenin resmî temsilciliği ve taşıyıcı kuruluşun belge şartları ayrıca kontrol edilmelidir.