Evlilik Birliğinde Eşin Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması

Eşlerden birinin aile malvarlığını tehlikeye düşüren satış, devir, bağış veya borçlandırıcı işlemler yapması hâlinde diğer eş, belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesindeki bu önlem, mülkiyeti diğer eşe geçirmez; yalnızca mahkemenin belirlediği işlemlerin başvuran eşin rızası olmadan yapılmasını engeller.

Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması Nedir?

Eşler kural olarak kendi malvarlıkları üzerinde serbestçe işlem yapabilir. Ancak bu özgürlük, ailenin ekonomik varlığını tehlikeye sokacak veya evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesini önleyecek şekilde kullanılamaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesine göre hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Önlem yalnızca gerekli olduğu ölçüde uygulanmalı ve hangi malları kapsadığı kararda açıkça gösterilmelidir.

Hangi Durumlarda Talep Edilebilir?

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Eşin aile birikimlerini hızla elden çıkarması,

• Taşınmazları yakınlarına karşılıksız veya görünüşte satışla devretmeye çalışması,

• Aile geçimini tehlikeye düşürecek ölçüde borçlanması,

• Şirket payı, araç veya yatırım hesaplarını kaçırma hazırlığı yapması,

• Nafaka, geçim veya çocuk giderlerine katılma yükümlülüğünü etkisiz bırakmaya çalışması,

• Malvarlığını gizleyerek diğer eşin ekonomik güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye sokması.

Her mal satışı veya borçlanma tek başına yeterli değildir. İşlemlerin aile ekonomisi bakımından gerçek ve ciddi bir risk oluşturması gerekir.

Hangi Mallar Hakkında Karar Verilebilir?

Önlem; taşınmaz, araç, şirket hissesi, banka hesabı, yatırım varlığı veya ekonomik değer taşıyan başka bir mal üzerinde uygulanabilir. Mahkeme bütün malvarlığını belirsiz biçimde dondurmak yerine, korunması gereken değerleri ve rıza şartına bağlanan işlemleri somutlaştırmalıdır.

Taşınmaz bakımından tasarruf yetkisi sınırlandırılırsa hâkim, kararın tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir. Tapuya verilen şerh, sınırlamanın taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan kişilere karşı ileri sürülebilmesini sağlar.

Aile Konutu Şerhinden Farkı Nedir?

Aile konutu koruması yalnızca eşlerin ortak yaşam merkezi olan konuta ilişkindir. Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ise aile konutu olmayan taşınmazları, araçları, şirket paylarını ve diğer malvarlığı değerlerini de kapsayabilir.

Aile konutunda kanundan kaynaklanan özel bir rıza şartı bulunurken, Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesindeki sınırlama için mahkeme kararı gerekir. Bu nedenle iki koruma yolunun kapsamları ve hukuki dayanakları farklıdır.

Dava Açılmadan Önce Mal Devredilmişse Ne Olur?

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması esas olarak gelecekte yapılabilecek işlemleri önlemeye yöneliktir. Mal, mahkeme kararı ve ilgili sicil şerhinden önce üçüncü kişiye devredilmişse yalnızca 199. maddeye dayanılarak devir kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Böyle bir durumda işlemin danışıklı olup olmadığı, katılma alacağını azaltma amacı taşıyıp taşımadığı ve üçüncü kişiye karşı hangi taleplerin yöneltilebileceği ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle mal kaçırma riski öğrenildiğinde gecikmeden başvurulması önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Talep aile hukukundan doğduğu için görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ilgili dava ve işlere belirlenen asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve ikisi de önlem talep etmişse ilk başvuruyu yapan eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Hangi Deliller Sunulabilir?

Başvuruda riskin somutlaştırılması gerekir. Tapu ve araç kayıtları, banka hareketleri, kredi belgeleri, şirket sicilleri, satış ilanları, devir sözleşmeleri, mesajlar, e-postalar ve borç ilişkisini gösteren belgeler kullanılabilir.

Talep dilekçesinde hangi malın korunmak istendiği, hangi işlemlerin yapılmasından endişe edildiği ve bu işlemlerin aile ekonomisini nasıl tehlikeye düşüreceği açıkça anlatılmalıdır.

Sınırlama Ne Kadar Sürer?

Karar kalıcı olmak zorunda değildir. Koşullar değiştiğinde eşlerden biri kararın değiştirilmesini; sınırlama sebebi tamamen ortadan kalktığında ise kaldırılmasını isteyebilir.

Önlemin değiştirilmesi veya kaldırılması kural olarak kararı veren mahkemeden talep edilir. Her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesine başvurulabilir.

Hukuki Destek Neden Önemlidir?

Yanlış malın veya belirsiz işlemlerin hedef gösterilmesi talebin etkisiz kalmasına yol açabilir. Özellikle taşınmaz, şirket hissesi ve banka varlıklarında ilgili kayıtların hızla belirlenmesi; talep ile risk arasında ölçülü bir bağlantı kurulması gerekir.

Mahkemeden istenecek önlemin açık biçimde ifade edilmesi ve kararın ilgili tapu, banka veya sicil kayıtlarında uygulanmasını sağlayacak bilgilerin sunulması hak kaybının önlenmesi bakımından önemlidir.

Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uygulanacak önlem; malvarlığının türüne, riskin niteliğine ve mevcut delillere göre değişebilir. Metin, somut olay bakımından hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.