Mal Ortaklığı Rejimi Nedir?

Mal ortaklığı rejimi, eşlerin belirli malvarlığı değerleri üzerinde bölünmemiş bir bütün hâlinde hak sahibi oldukları, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen seçimlik mal rejimlerinden biridir. Bu rejimde eşlerin malvarlığı; ortaklık malları ve kişisel mallar olmak üzere iki gruba ayrılır.

Türkiye’de eşler arasında kendiliğinden uygulanan yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Mal ortaklığı rejiminin uygulanabilmesi için eşlerin bu rejimi mal rejimi sözleşmesiyle seçmeleri gerekir. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya evlilik devam ederken yapılabilir. Sözleşmenin noterde düzenlenmesi veya onaylanması gerekir. Eşler, evlenme başvurusu sırasında seçtikleri mal rejimini yazılı olarak da bildirebilirler.

Mal Ortaklığı Rejiminin Temel Özelliği Nedir?

Mal ortaklığı rejiminde ortaklığa giren mallar, eşlerden birine belirli oranlarda ait ayrı paylardan oluşmaz. Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olurlar. Bu nedenle eşlerden hiçbiri, ortaklık devam ederken soyut ortaklık payı üzerinde tek başına tasarrufta bulunamaz.

Bu özellik mal ortaklığı rejimini edinilmiş mallara katılma rejiminden ayırır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşler, evlilik devam ederken kural olarak kendi mallarının mülkiyetini korur ve rejim sona erdiğinde parasal nitelikte katılma alacağı gündeme gelir. Mal ortaklığı rejiminde ise ortaklık malları üzerinde evlilik süresince ortak bir hak sahipliği söz konusudur.

Mal Ortaklığı Rejiminin Türleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nda mal ortaklığı rejiminin genel mal ortaklığı ve sınırlı mal ortaklığı şeklinde uygulanabilmesi öngörülmüştür.

Genel Mal Ortaklığı

Genel mal ortaklığında, kanun veya sözleşme gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki mallar ile eşlerin gelirleri ortaklık malını oluşturur.

Bu kapsamda yalnızca evlilik sırasında edinilen mallar değil, sözleşmede aksi öngörülmemiş ve kişisel mal niteliği taşımayan diğer malvarlığı değerleri de ortaklığa dâhil olabilir. Bu nedenle genel mal ortaklığının kapsamı oldukça geniştir.

Örneğin eşlerden birinin mal ortaklığı rejimi kurulmadan önce sahip olduğu bir taşınmazın kişisel mal olarak bırakılacağı kararlaştırılmamışsa, sözleşmenin kapsamına göre bu taşınmazın da ortaklık malı hâline gelmesi mümkündür. Hangi malların ortaklığa gireceğinin sözleşmede açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi önemlidir.

Sınırlı Mal Ortaklığı

Eşler, mal ortaklığının kapsamını mal rejimi sözleşmesiyle sınırlandırabilir. Sınırlı mal ortaklığının bir türü, yalnızca edinilmiş mallardan oluşan ortaklıktır. Bu durumda eşlerin kişisel malları ortaklık dışında kalırken, kişisel mallardan elde edilen gelirler kural olarak ortaklık mallarına dâhil edilir.

Eşler ayrıca belirli malvarlığı değerlerini veya mal türlerini ortaklık dışında bırakabilirler. Taşınmazlar, eşlerden birinin mesleki kazancı veya meslek ve sanatın yürütülmesinde kullanılan mallar bu şekilde kapsam dışında tutulabilir. Sözleşmede aksi belirtilmedikçe, ortaklık dışında bırakılan malların gelirleri de ortaklığa dâhil olmaz.

Mal Ortaklığı Rejiminde Kişisel Mallar Nelerdir?

Mal ortaklığı rejiminde kişisel malların kapsamı;

• Mal rejimi sözleşmesiyle,

• Üçüncü kişinin karşılıksız kazandırma iradesiyle,

• Kanun hükümleriyle

belirlenebilir.

Eşlerden yalnızca birinin kişisel kullanımına ayrılmış eşyalar ile manevi tazminat alacakları kanun gereğince kişisel maldır. Eşler ayrıca belirli taşınmazları, şirket paylarını, mesleki araçları veya başka malvarlığı değerlerini sözleşmeyle kişisel mal olarak belirleyebilirler.

Bir malın kişisel mal olduğu ispatlanamazsa söz konusu mal, kural olarak ortaklık malı kabul edilir. Bu nedenle mal rejimi sözleşmesinin içeriği kadar tapu kayıtları, banka hareketleri, ödeme belgeleri, faturalar, bağış belgeleri ve diğer malvarlığı kayıtları da önem taşır.

Ortaklık Mallarını Kim Yönetir?

Eşler, ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun şekilde birlikte yönetirler. Bununla birlikte olağan yönetim sınırları içinde kalan işlemleri eşlerden her biri tek başına gerçekleştirebilir.

Gündelik ihtiyaçların karşılanması, olağan bakım giderlerinin ödenmesi veya malın normal şekilde işletilmesine ilişkin işlemler olağan yönetim kapsamında değerlendirilebilir. Ortaklığın ekonomik yapısını önemli ölçüde etkileyen işlemler ise olağanüstü yönetim kapsamına girebilir.

Olağan yönetim dışında kalan işlemlerde eşlerin birlikte hareket etmesi veya işlemi yapan eşin diğer eşin rızasını alması gerekir. Özellikle önemli bir taşınmazın satılması, ortaklık malının bağışlanması veya ortaklığı yüksek miktarda borç altına sokan işlemlerde diğer eşin rızası gündeme gelebilir.

Mesleki Faaliyetlerde Ortaklık Malları Kullanılabilir mi?

Eşlerden biri, diğer eşin rızasıyla ortaklık mallarını kullanarak tek başına bir meslek veya sanat faaliyeti yürütebilir. Bu durumda söz konusu meslek veya sanatın yürütülmesi için gerekli hukuki işlemleri tek başına yapabilir.

Bununla birlikte işletmenin finansmanında ortaklık mallarının kullanılması, ileride borçlardan sorumluluk ve tasfiye hesabı bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. Şirket payları, ticari işletmeler, mesleki araçlar ve işletme gelirlerinin hangi mal grubuna ait olacağı mal rejimi sözleşmesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmelidir.

Mal Ortaklığında Borçlardan Kim Sorumludur?

Mal ortaklığı rejiminde borcun hangi amaçla ve hangi yetkiye dayanılarak doğduğu önemlidir.

Evlilik birliğinin temsili, ortaklık mallarının yönetimi veya ortaklık malları kullanılarak yürütülen mesleki faaliyet nedeniyle doğan bazı borçlardan eşler hem kişisel malları hem de ortaklık mallarıyla sorumlu olabilir.

Buna karşılık yalnızca bir eşe ait kişisel borçlarda, borçlu eş kendi kişisel malları ve ortaklık mallarının değerinin yarısına kadar sorumlu tutulabilir. Mal ortaklığı rejiminin seçilmesi eşlerden birinin bütün kişisel borçlarının otomatik olarak diğer eşe geçmesi anlamına gelmez. Ancak ortaklık mallarının borçlardan etkilenebilmesi nedeniyle sözleşme yapılmadan önce eşlerin mevcut borçlarının ve ticari risklerinin değerlendirilmesi önemlidir.

Mal Ortaklığı Rejimi Ne Zaman Sona Erer?

Mal ortaklığı rejimi;

• Eşlerden birinin ölümü,

• Eşlerin başka bir mal rejimini kabul etmesi,

• Eşlerden biri hakkında iflasın açılması,

• Evliliğin boşanma veya iptal kararıyla sona ermesi,

• Kanun veya mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmesi

durumlarında sona erebilir.

Boşanma, evliliğin iptali veya mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmesi hâlinde mal ortaklığı, kararın verildiği tarihte değil, davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Ortaklık malları ile kişisel malların kapsamı da mal ortaklığının sona erdiği tarihteki duruma göre belirlenir.

Mal Ortaklığı Rejiminin Tasfiyesi Nasıl Yapılır?

Tasfiye sırasında öncelikle ortaklık malları ile kişisel mallar birbirinden ayrılır. Kişisel mallara ilişkin bir borç ortaklık mallarından veya ortaklık mallarına ilişkin bir borç kişisel mallardan ödenmişse mal grupları arasında denkleştirme yapılabilir.

Bir eşin kişisel malı veya ortaklık malıyla başka bir mal grubuna ait malvarlığı değerinin satın alınmasına, korunmasına ya da iyileştirilmesine katkıda bulunulmuşsa değer artış payı talebi gündeme gelebilir.

Ortaklık mallarının hangi değerden hesaplanacağı belirlenirken kural olarak tasfiye anındaki değerleri esas alınır. Bu nedenle mal ortaklığının sona erme tarihi ile malların parasal değerlerinin belirleneceği tarih birbirinden farklı olabilir.

Boşanmada Mal Ortaklığı Nasıl Paylaşılır?

Mal ortaklığının boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçiş nedeniyle sona ermesi hâlinde her eş, edinilmiş mallara katılma rejiminde kendi kişisel malı sayılacak değerleri ortaklık mallarından geri alır.

Bu işlemden sonra geriye kalan ortaklık malları eşler arasında kural olarak yarı yarıya paylaşılır. Yasal paylaşım oranının değiştirilmesine ilişkin anlaşmaların geçerli olabilmesi için bu imkânın mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmesi gerekir.

Örneğin eşlerden birine miras yoluyla geçen ve edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal sayılacak bir taşınmaz, boşanma nedeniyle yapılan tasfiyede öncelikle o eş tarafından geri alınabilir. Geriye kalan ortaklık malları ise sözleşmede geçerli bir farklı düzenleme bulunmadıkça eşit olarak paylaşılır.

Ölüm Hâlinde Paylaşım Nasıl Yapılır?

Mal ortaklığı eşlerden birinin ölümü nedeniyle sona ererse, her eşe veya ölen eşin mirasçılarına kural olarak ortaklık mallarının yarısı verilir. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle farklı bir paylaşım oranı kararlaştırabilir; ancak bu düzenleme altsoyun saklı paylarını ihlal edemez.

Ortaklık malları arasında aile konutu veya ev eşyası bulunuyorsa sağ kalan eş, paylaşma payına mahsup edilmek üzere bunların mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir. Haklı sebeplerin bulunması durumunda mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması da söz konusu olabilir. Mal ortaklığının ölüm dışındaki bir nedenle sona ermesi hâlinde de üstün yararını ispatlayan eş benzer taleplerde bulunabilir.

Mal Ortaklığı Rejimi Seçilirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Mal ortaklığı rejimi eşlerin ekonomik birlikteliğini güçlendiren ancak malvarlığı yönetimi ve borçlardan sorumluluk bakımından önemli sonuçlar doğuran bir rejimdir. Bu nedenle sözleşmede özellikle şu hususlar açıkça belirlenmelidir:

• Hangi malların ortaklık malı olacağı,

• Hangi malların kişisel mal olarak kalacağı,

• Şirket payları ve ticari işletmelerin durumu,

• Evlilik öncesinde edinilmiş malların kapsamı,

• Miras veya bağış yoluyla edinilecek değerler,

• Mesleki faaliyette kullanılan mallar,

• Borçlardan sorumluluk ve yönetim yetkileri,

• Rejimin sona ermesi hâlinde uygulanacak paylaşım oranları.

Eksik veya belirsiz düzenlenen bir mal rejimi sözleşmesi, tasfiye sırasında malın niteliği, yönetim yetkisi ve paylaşım oranı konusunda uyuşmazlıklara neden olabilir.

İlgili Konular

• Mal Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiyesi

• Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

• Mal Ayrılığı Rejimi

• Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

• Mal Rejimi Sözleşmesi

• Boşanmada Mal Paylaşımı

• Değer Artış Payı Alacağı

Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her uyuşmazlığın koşulları ve uygulanacak hukuk kuralları farklılık gösterebilir. Metin, somut olay bakımından hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.