Mal Paylaşımı Davasında Malların Değeri Hangi Tarihe Göre Belirlenir?
Mal paylaşımı davasında bir malın tasfiyeye girip girmediği ile kaç lira değerinde kabul edileceği farklı tarihlere göre belirlenir. Malın kişisel veya edinilmiş mal niteliği ve mevcut durumu, mal rejiminin sona erdiği tarihe göre tespit edilir. Buna karşılık mal rejimi sona erdiğinde mevcut olan edinilmiş mallar, kural olarak tasfiye tarihindeki sürüm değerleriyle hesaplanır.
Boşanma nedeniyle tasfiye yapılıyorsa mal rejiminin sona erme tarihi, boşanma kararının verildiği veya kesinleştiği tarih değil, boşanma davasının açıldığı tarihtir.
Malın Niteliği Hangi Tarihe Göre Belirlenir?
Türk Medeni Kanunu’nun 228. maddesine göre eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona erdiği andaki durumlarına göre ayrılır. Boşanmada bu tarih, dava tarihidir.
Bu nedenle öncelikle şu sorular cevaplandırılır:
- Mal boşanma davası açıldığı sırada mevcut muydu?
- Mal evlilik içinde mi, evlilikten önce mi edinildi?
- Satın alma bedeli çalışma gelirinden mi, miras veya bağıştan mı karşılandı?
- Mala ilişkin kredi ve borçların durumu neydi?
- Malın dava tarihindeki fiziksel ve hukuki özellikleri nelerdi?
Örneğin boşanma davasının açıldığı tarihte tamamlanmış 100 metrekarelik bir konut, daha sonra genişletilmiş veya esaslı biçimde yenilenmiş olabilir. Tasfiye hesabında malın dava tarihindeki durumu esas alınırken, o durumdaki taşınmazın tasfiye tarihindeki ekonomik değeri belirlenir.
Parasal Değer Hangi Tarihe Göre Hesaplanır?
Türk Medeni Kanunu’nun 235. maddesine göre mal rejimi sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Kanunun 232. maddesi ise tasfiyede malların sürüm değerlerinin esas alınacağını düzenler.
Sürüm değeri, malın serbest piyasada normal koşullarda satılması hâlinde sağlayabileceği güncel ekonomik değerdir. Bu nedenle çoğu durumda;
- Taşınmazın eski tapu satış bedeli,
- Aracın satın alındığı tarihteki fiyatı,
- Şirketin yalnızca kuruluş sermayesi,
- Malın vergi veya muhasebe kayıtlarındaki değeri
tek başına tasfiye hesabına esas alınmaz.
Mahkeme, taşınmaz, araç, şirket payı, ziynet eşyası veya başka malvarlığı değerlerinin güncel sürüm değerini belirlemek için bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Boşanma Davası Tarihindeki Fiyat mı Esas Alınır?
Kural olarak hayır. Boşanma davasının açıldığı tarih, malın tasfiyeye dâhil edilip edilmeyeceğini ve hangi durumda bulunduğunu belirler. Malın parasal değeri ise tasfiye zamanındaki piyasa koşullarına göre hesaplanır.
Örneğin boşanma davası açıldığı tarihte 3 milyon TL değerinde olan bir taşınmaz, mal paylaşımı davasının sonuçlanmasına yakın dönemde 6 milyon TL piyasa değerine ulaşmış olabilir. Taşınmaz tasfiye sırasında hâlen mevcutsa, eski fiyat yerine güncel sürüm değeri esas alınır. Bu yöntem, uzun süren yargılamalarda malın ekonomik değerindeki değişimin hesaplamaya yansıtılmasını sağlar.
Mal Boşanma Davasından Sonra Satılırsa Ne Olur?
Bir malın boşanma davası açıldıktan sonra satılması, dava tarihinde mevcut olan malvarlığı değerini kendiliğinden tasfiye dışında bırakmaz. Öncelikle malın dava tarihinde edinilmiş mal niteliğinde bulunup bulunmadığı araştırılır.
Satış tarihi, satış bedeli, bedelin gerçekten ödenip ödenmediği ve paranın nereye aktarıldığı incelenebilir. Özellikle görünüşte satış, yakın akrabaya devir veya diğer eşin katılma alacağını azaltma amacı taşıyan işlemler ayrıca değerlendirilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesi, katılma alacağını azaltma amacıyla yapılan bazı devirlerin edinilmiş mallara değer olarak eklenmesine imkân tanır. Hesaba eklenecek bu değerler, kural olarak malın devredildiği tarihteki değer üzerinden hesaplanır.
Değer Artış Payında Hangi Değer Kullanılır?
Eşlerden biri diğer eşe ait bir malın alınmasına, korunmasına veya iyileştirilmesine karşılıksız katkıda bulunmuşsa değer artış payı alacağı gündeme gelebilir.
Kanuna göre bu alacak, malın tasfiye sırasındaki değeri esas alınarak hesaplanır. Malda değer kaybı oluşmuşsa katkının başlangıçtaki değeri korunur. Mal daha önce elden çıkarılmışsa ödenecek alacak hakkaniyete göre belirlenir.
Örneğin eşlerden biri diğer eş adına kayıtlı bir taşınmazın satın alınmasına yüzde 20 oranında katkı sağlamışsa hesap yalnızca yıllar önce ödediği nominal para üzerinden yapılmaz. Şartları bulunuyorsa tasfiye sırasındaki değer artışı da katkı oranında hesaba yansıtılır.
Banka Hesapları ve Yatırımlar Nasıl Değerlendirilir?
Banka hesaplarında öncelikle mal rejiminin sona erdiği tarihteki bakiye ve paranın kaynağı araştırılır. Boşanma davasından sonra paranın başka hesaba aktarılması veya çekilmesi, dava tarihinde mevcut olan edinilmiş malın incelenmesini engellemez.
Döviz, altın, yatırım fonu, hisse senedi ve benzeri varlıklarda adet veya miktar ile parasal değer birbirinden ayrılmalıdır. Dava tarihinde mevcut yatırım miktarı tespit edilir; değerleme ise varlığın niteliğine ve tasfiye tarihindeki ekonomik karşılığına göre yapılır.
Şirket Paylarında Hangi Değer Esas Alınır?
Şirket paylarında yalnızca ticaret sicilinde yazılı sermaye veya bilançodaki nominal pay değeri yeterli olmayabilir. Şirketin malvarlığı, borçları, gelirleri, marka değeri, devam eden sözleşmeleri ve faaliyet kapasitesi sürüm değerini etkileyebilir.
Bu nedenle şirket paylarının tasfiyesinde mali müşavirlik ve şirket değerleme uzmanlığı gerektiren bilirkişi incelemesi yapılabilir. Değerlendirmede şirketin mal rejiminin sona erdiği tarihteki yapısı ile tasfiye dönemindeki ekonomik değeri arasındaki ayrım korunmalıdır.
Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Değerleme tarihi ve yöntemi; malın türüne, edinilme kaynağına, devir durumuna ve talep edilen alacağın hukuki niteliğine göre değişebilir. Metin, somut olay bakımından hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.