Mirasçı Atama ve Belirli Mal Bırakma Arasındaki Fark

Mirasçı atama, bir kişinin terekenin tamamı veya belirli bir oranı üzerinde mirasçı yapılmasıdır. Belirli mal bırakma ise kişiyi mirasçı hâline getirmeden ona belirli bir taşınmaz, para, hak veya başka bir kazandırma bırakılmasıdır. Atanmış mirasçı mirası bir bütün olarak kazanırken belirli mal bırakılan kişi, bırakılan malın teslimini veya hakkın devrini isteme hakkı elde eder.

İlgili Kanun Maddeleri

TMK m. 516: Mirasçı atama
TMK m. 517: Belirli mal bırakma
TMK m. 518: Belirli mal bırakmada tenkis ve yükümlülüğün geçmesi
TMK m. 598: Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi
TMK m. 599: Mirasın kazanılması
TMK m. 600: Vasiyet alacaklısının istem hakkı

Mirasçı Atama Nedir?

TMK m. 516’ya göre mirasbırakan, mirasının tamamı veya belirli bir oranı için bir ya da birden fazla kişiyi mirasçı atayabilir.

Bir kişinin terekenin tamamını veya belirli bir oranını almasını öngören tasarruf, kullanılan ifadeden bağımsız olarak mirasçı atama sayılır.

Örnek

“Ölümümden sonra mirasımın yarısı kardeşim Ayşe’ye kalsın” şeklindeki düzenleme mirasçı atamadır.

Ayşe, terekenin yalnızca belirli bir malı üzerinde değil, bütün tereke üzerinde yarım oranında hak sahibi olur.

Kimler Mirasçı Atanabilir?

Gerçek kişiler, tüzel kişiler, dernekler ve vakıflar kanuni şartlarla mirasçı atanabilir. Yasal mirasçı olmayan bir arkadaşın veya kurumun mirasçı olarak belirlenmesi de mümkündür.

Ancak saklı paylı mirasçıların hakları varsa mirasbırakanın tasarruf edebileceği bölüm sınırlı olabilir.

Atanmış Mirasçının Hak ve Sorumlulukları Nelerdir?

TMK m. 599 uyarınca atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümüyle kanun gereğince kazanır.

Atanmış mirasçı:

Tereke malları ve hakları üzerinde pay sahibi olur,
Tereke alacaklarından yararlanır,
Miras ortaklığına katılır,
Tereke borçları bakımından mirasçılara ilişkin genel sorumluluk hükümlerine tabi olur,
Mirası kanuni süresi içinde reddedebilir.

Atanmış mirasçının hakkı yalnızca kendisine gösterilen belirli bir mala değil, atandığı oran ölçüsünde terekenin bütününe yöneliktir.

Belirli Mal Bırakma Nedir?

TMK m. 517’ye göre mirasbırakan, bir kişiyi mirasçı atamadan ona belirli bir mal veya hak bırakabilir. Bu işleme uygulamada vasiyet veya belirli mal vasiyeti de denir.

Belirli mal bırakma şu şekillerde olabilir:

Belirli bir taşınmazın mülkiyetinin bırakılması,
Bir aracın veya değerli eşyanın verilmesi,
Belirli miktarda para ödenmesi,
Terekenin tamamı veya bir bölümü üzerinde intifa hakkı tanınması,
Düzenli gelir bağlanması,
Bir kişinin mirasbırakana olan borcundan kurtarılması.

Örnek

“Çankaya’daki dairemi yeğenim Mehmet’e bırakıyorum” ifadesi, kural olarak belirli mal bırakmadır. Mehmet yalnızca bu düzenleme nedeniyle terekenin tamamına mirasçı olmaz.

Belirli Mal Bırakılan Kişi Malın Doğrudan Sahibi Olur mu?

Belirli mal bırakılan kişi, mirasın açılmasıyla malın mülkiyetini her durumda doğrudan kazanmaz. TMK m. 600 uyarınca vasiyet alacaklısı, bırakılan malın teslimini veya hakkın devrini yükümlülerden isteme hakkına sahip olur.

Yükümlülük kural olarak yasal veya atanmış mirasçılar tarafından yerine getirilir. Vasiyeti yerine getirme görevlisi bulunması hâlinde görev ve yetkileri ayrıca değerlendirilir.

Vasiyet Edilen Mal Terekede Yoksa Ne Olur?

Mirasbırakanın belirli olarak bıraktığı mal ölüm tarihinde terekede bulunmuyorsa, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça vasiyeti yerine getirmekle yükümlü kişiler borçtan kurtulur.

Örnek

Mirasbırakan belirli plakalı aracını yeğenine bırakmış, ancak daha sonra aracı satmışsa vasiyetname aksini göstermedikçe yeğen aracın bedelini talep edemez.

Buna karşılık “yeğenime bir otomobil alınması” şeklindeki düzenleme, terekedeki belirli bir aracı bırakmaktan farklıdır.

Mirasçı Atama ile Belirli Mal Bırakma Nasıl Ayırt Edilir?

Temel ayrım, kazandırmanın terekenin oranına mı yoksa belirli bir mal veya edime mi ilişkin olduğudur.

“Mirasımın üçte biri Ahmet’e kalsın” ifadesi mirasçı atamadır.
“Banka hesabımdan 500.000 TL Ahmet’e verilsin” ifadesi belirli mal bırakmadır.
“Bütün taşınmazlarımın yarısı Ahmet’e kalsın” ifadesinin niteliği ise tasarrufun bütünü değerlendirilerek belirlenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Vasiyet alacaklısı tereke borçlarından sorumlu mudur?

Yalnızca belirli mal bırakılan kişi, bu sıfatla atanmış mirasçı gibi terekenin bütün borçlarından sorumlu olmaz.

Atanmış mirasçı mirası reddedebilir mi?

Evet. Atanmış mirasçılar da mirasın reddine ilişkin genel hükümlerden yararlanabilir.

Belirli mal bırakma saklı payı ihlal edebilir mi?

Evet. Kazandırma tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa saklı paylı mirasçılar tenkis talebinde bulunabilir.

Sonuç

Mirasçı atama, kişiye terekenin tamamı veya belirli oranı üzerinde mirasçılık sıfatı kazandırır. Belirli mal bırakma ise yalnızca gösterilen malın, hakkın veya edimin talep edilmesini sağlar. Vasiyetname hazırlanırken kazandırmanın açık ve tereddütsüz ifade edilmesi, uygulama sorunlarını azaltır.

Hukuki Bilgilendirme Notu: Ölüme bağlı tasarrufun mirasçı atama mı yoksa belirli mal bırakma mı olduğu, kullanılan ifadeler ve tasarrufun bütünü dikkate alınarak belirlenir. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.