Nafakada Gelirin Gizlenmesi ve Ekonomik Durum Araştırması

Nafaka Davasında Gelir Gizlenirse Ne Olur?

Nafaka belirlenirken yalnızca tarafların beyan ettiği maaş dikkate alınmaz. Mahkeme; düzenli ve düzensiz gelirleri, malvarlığını, yaşam koşullarını, mesleği, çalışma kapasitesini, zorunlu giderleri ve bakmakla yükümlü olunan kişileri birlikte değerlendirebilir.

Bir kişinin sigorta kaydında düşük ücretle çalışıyor görünmesi, işsiz olduğunu söylemesi veya gelirini nakit olarak elde etmesi, gerçek ödeme gücünün daha yüksek olabileceği ihtimalini ortadan kaldırmaz. Ancak gelirin gizlendiğini ileri sürmek tek başına yeterli değildir. İddianın mümkün olduğunca somut olay, belge ve kurum kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre taraflar dürüst davranmak ve davaya dayanak yaptıkları olayları gerçeğe uygun biçimde açıklamakla yükümlüdür. Mahkeme de belirsiz veya çelişkili hususlarda taraflardan açıklama ve delil isteyebilir.

Nafaka Miktarı Neye Göre Belirlenir?

Değerlendirme, talep edilen nafakanın türüne göre değişir.

Yoksulluk Nafakası

Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan taraf, diğer eşin mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir. Bu nedenle nafaka yükümlüsünün gerçek ödeme gücü ile nafaka isteyen tarafın gelir ve ihtiyaçları birlikte araştırılır.

İştirak Nafakası

Çocuk için ödenecek iştirak nafakasında;

• Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları,

• Eğitim ve sağlık giderleri,

• Anne ve babanın yaşam koşulları,

• Ebeveynlerin ödeme güçleri,

• Çocuğun varsa kendi gelirleri

dikkate alınır. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Tedbir Nafakası

Boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin geçimi ile çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alabilir. Bu kapsamda tedbir nafakasına karar verilirken de tarafların güncel ekonomik durumları araştırılabilir.

Ekonomik ve Sosyal Durum Araştırması Nedir?

Ekonomik ve sosyal durum araştırması, tarafların nafakaya esas olabilecek yaşam ve gelir koşullarının belirlenmesine yönelik incelemedir.

Araştırmada somut dosyaya göre;

• Meslek ve çalışma durumu,

• Bildirilen aylık gelir,

• Oturulan konutun kira veya mülkiyet durumu,

• Taşınır ve taşınmaz mallar,

• Bakmakla yükümlü olunan kişiler,

• Düzenli giderler,

• Genel yaşam koşulları

hakkında bilgi toplanabilir.

Ekonomik durum araştırması önemli bir delil olmakla birlikte tek başına her zaman gerçek geliri kesin biçimde göstermez. Araştırma sırasında kişinin kendi beyanına dayalı bilgiler bulunabilir. Bu nedenle raporun SGK, vergi, tapu, banka ve şirket kayıtları gibi nesnel belgelerle karşılaştırılması gerekebilir.

Mahkeme, uyuşmazlığın aydınlatılması için taraflardan veya üçüncü kişi ve kurumlardan gerekli belgelerin sunulmasını isteyebilir. Tarafların ellerindeki belgeleri ibraz etme yükümlülüğü bulunduğu gibi, mahkeme ispat için gerekli gördüğü belgenin bir kurumdan getirilmesini de emredebilir.

Mahkemeden Hangi Kayıtların Araştırılması İstenebilir?

Gelirin eksik veya yanlış bildirildiği düşünülüyorsa dilekçede genel ifadeler yerine hangi kaydın neden incelenmesi gerektiği açıklanmalıdır.

Somut olayın özelliklerine göre şu araştırmalar talep edilebilir:

• SGK hizmet dökümü ve prime esas kazanç kayıtları,

• Çalışılan işyerinden ücret bordrosu ve ödeme kayıtları,

• Vergi dairesinden gelir ve mükellefiyet bilgileri,

• Tapu ve araç kayıtları,

• Ticaret sicili ve şirket ortaklığı bilgileri,

• Şirketten alınan ücret, huzur hakkı veya kâr payları,

• Kira geliri bulunan taşınmazlara ilişkin kayıtlar,

• Belirli dönemlere ait banka hareketleri,

• Emekli aylığı ve diğer düzenli ödemeler,

• Yurt dışındaki çalışma ve gelir durumu.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca iddiasından kendi lehine sonuç çıkaran taraf, kural olarak o iddiayı ispatlamakla yükümlüdür. Ayrıca hangi delilin hangi olayı ispatlamak için gösterildiğinin açıklanması gerekir.

Gerçek Gelir Nasıl Gizlenebilir?

Gelirin gizlenmesi farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Örneğin kişi;

• Gerçekte aldığı ücretten daha düşük ücretle sigortalı gösterilebilir.

• Kazancının önemli bölümünü elden alabilir.

• Kendi şirketinden düşük maaş alırken kişisel giderlerini şirkete ödetebilir.

• Kira gelirini açıklamayabilir.

• Şirket veya taşınmazlarını yakınlarına devredebilir.

• Serbest meslek kazancını eksik bildirebilir.

• Yurt dışındaki gelirini dosyaya sunmayabilir.

• Çalıştığı hâlde işsiz olduğunu ileri sürebilir.

Bu ihtimallerin bulunması doğrudan gelirin gizlendiğini kanıtlamaz. Devir tarihleri, banka hareketleri, şirket kayıtları, harcamalar ve yaşam standardı birlikte değerlendirilmelidir.

Sigorta Kaydında Asgari Ücret Görünmesi Yeterli midir?

SGK kaydı önemli bir başlangıç delilidir; ancak nafaka değerlendirmesinin yalnızca prime esas kazanç üzerinden yapılması zorunlu değildir.

Tarafın;

• Yaptığı iş,

• Mesleki kıdemi,

• İşyerindeki görevi,

• Düzenli harcamaları,

• Sahip olduğu araç ve taşınmazlar,

• Şirket bağlantıları,

• Önceki kazanç düzeni

bildirilen ücretle açıkça uyuşmuyorsa ek araştırma talep edilebilir.

Bununla birlikte yüksek değerli bir taşınmaza sahip olmak her zaman yüksek aylık nakit gelir bulunduğunu göstermez. Malvarlığı ile düzenli gelir birbirinden ayrılmalı; ancak kişinin genel mali gücü değerlendirilirken ikisi de göz önünde bulundurulmalıdır.

Şirket Sahipleri ve Serbest Meslek Kazançları

Şirket ortağının ekonomik gücü yalnızca bordrosundaki maaşa göre belirlenmemelidir. Bununla birlikte şirketin cirosu da doğrudan ortağın kişisel geliri sayılamaz.

Değerlendirmede özellikle;

• Ortaklık oranı,

• Şirketten alınan ücret,

• Dağıtılan kâr payları,

• Ortaklar cari hesabı,

• Şirket aracının kişisel kullanımı,

• Şirketçe karşılanan konut, seyahat veya kart giderleri,

• Şirketin düzenli kârlılığı

incelenebilir.

Serbest meslek sahiplerinde ise vergi beyannameleri, meslek odası kayıtları, işyeri giderleri, tahsilatlar ve banka hareketleri karşılaştırılabilir. Her talep dosyayla bağlantılı, belirli ve ölçülü olmalıdır.

Sosyal Medya Paylaşımları Delil Olabilir mi?

Hukuka uygun şekilde elde edilen herkese açık sosyal medya paylaşımları, kişinin yaşam standardına ilişkin destekleyici delil olarak sunulabilir.

Sık yurt dışı seyahatleri, yüksek bedelli araçlar veya pahalı harcamalar, bildirilen gelirle çelişiyorsa araştırma yapılmasını gerektirebilir. Ancak bir fotoğraf tek başına mülkiyeti veya düzenli geliri kanıtlamaz. Aracın kiralık, konutun başkasına ait veya seyahatin üçüncü kişi tarafından karşılanmış olması mümkündür.

Hukuka aykırı biçimde ele geçirilen mesajlar, hesap şifreleri veya özel kayıtlar ise mahkemece delil olarak değerlendirilemez.

Yurt Dışında Çalışan Eşin Geliri Nasıl Araştırılır?

Eşlerden biri yurt dışında yaşıyor veya çalışıyorsa ekonomik ve sosyal durum araştırması uluslararası adli yardımlaşma yoluyla yapılabilir.

Adalet Bakanlığı, yurt dışındaki Türk vatandaşlarının ekonomik ve sosyal durumlarının ilgili dış temsilcilikten istenebileceğini; talepte kişinin kimlik ve bilinen adres bilgilerinin belirtilmesi gerektiğini açıklamaktadır.

Bunun yanında;

• Yabancı ülkedeki iş sözleşmesi,

• Maaş bordrosu,

• Vergi belgesi,

• Oturum ve çalışma izni,

• Banka kayıtları,

• Sosyal güvenlik belgeleri

dosyaya sunulabilir veya ilgili makamdan istenebilir.

Nafaka Kararından Sonra Gizli Gelir Ortaya Çıkarsa

Nafaka kararından sonra tarafların mali durumunun değişmesi veya gerçek gelirin sonradan öğrenilmesi hâlinde nafakanın artırılması ya da azaltılması talep edilebilir.

Türk Medeni Kanunu’na göre tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde irat biçimindeki nafaka artırılabilir ya da azaltılabilir. Çocuk nafakasında da koşulların değişmesi üzerine nafaka yeniden belirlenebilir.

Örneğin nafaka yükümlüsünün gerçekte şirket geliri elde ettiği veya yüksek kira gelirini gizlediği sonradan belgelenirse nafaka artırım davası gündeme gelebilir. Buna karşılık gelirde gerçek ve sürekli bir azalma meydana gelmişse nafakanın azaltılması istenebilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca “gelirini gizliyor” demek ve somut delil göstermemek,

• Mahkemenin bütün banka ve malvarlığı kayıtlarını kendiliğinden araştıracağını düşünmek,

• SGK kaydını gerçek gelirin kesin kanıtı kabul etmek,

• Şirket cirosunu doğrudan kişisel gelir saymak,

• Sosyal medya fotoğraflarını tek başına yeterli delil görmek,

• Hukuka aykırı yollarla özel hesaplara erişmek,

• Yurt dışı gelirinin araştırılmasını istememek,

• Karardan sonra değişen ekonomik durum için yeni dava açmamak.

Başlıca Mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 175–176

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 327–331

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 29 ve 31

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 189–194

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 219–221

Hukuki Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya belirli bir nafaka dosyasına ilişkin mütalaa niteliğinde değildir. Gelirin araştırılması, istenebilecek kayıtlar ve nafaka miktarı tarafların somut ekonomik koşullarına göre değişir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden veya hukuka aykırı yöntemlerle delil elde edilmemeli; somut dosya bir avukat tarafından değerlendirilmelidir.