Saklı Pay Nedir? Saklı Paylı Mirasçılar ve Tenkis Davası

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya bazı karşılıksız kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı yasal miras payıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eş saklı paylı mirasçıdır. Kardeşlerin, büyükanne ve büyükbabaların saklı payı bulunmaz. Saklı payın ihlal edilmesi hâlinde, kanuni şartları taşıyan mirasçı tenkis davası açabilir.

İlgili Kanun Maddeleri

Saklı pay ve tenkis bakımından temel hükümler şunlardır:

TMK m. 505: Tasarruf edilebilir kısmın kapsamı
TMK m. 506: Saklı pay oranları
TMK m. 507: Tasarruf edilebilir kısmın hesaplanması
TMK m. 560: Tenkis davasının şartları
TMK m. 565: Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar
TMK m. 571: Tenkis davasında süreler

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

TMK m. 505 ve 506 uyarınca saklı paylı mirasçılar şunlardır:

Mirasbırakanın çocukları ve şartları varsa torunları
Mirasbırakanın annesi ve babası
Sağ kalan eş

Kardeşler, yeğenler, büyükanne ve büyükbabalar yasal mirasçı olabilseler de saklı paylı mirasçı değildir. Bu nedenle mirasbırakan, saklı paylı başka bir mirasçı bulunmuyorsa malvarlığının tamamı üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.

Saklı Pay Oranları Nelerdir?

TMK m. 506’ya göre saklı pay oranları şöyledir:

Altsoyun saklı payı

Çocukların ve onların yerine mirasçı olan torunların saklı payı, yasal miras paylarının yarısıdır.

Örneğin mirasbırakanın eşi bulunmuyor ve iki çocuğu varsa her çocuğun yasal miras payı yarıdır. Her bir çocuğun saklı payı ise terekenin dörtte biridir.

Anne ve babanın saklı payı

Anne ve babadan her birinin saklı payı, yasal miras payının dörtte biridir.

Anne veya babanın saklı paylı olabilmesi için mirasbırakanın altsoyunun bulunmaması ve kendisinin yasal mirasçı olması gerekir. Kardeşlere geçen miras payı saklı pay niteliği taşımaz.

Sağ kalan eşin saklı payı

Sağ kalan eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir:

Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı
Diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü

Örneğin eş çocuklarla birlikte mirasçıysa yasal miras payı terekenin dörtte biridir. Bu payın tamamı saklı paydır.

Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Hesaplanır?

Mirasbırakan, terekenin saklı paylar dışında kalan bölümü üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Bu bölüme tasarruf edilebilir kısım denir.

Hesaplama yapılırken öncelikle terekenin net değeri belirlenir. TMK m. 507 uyarınca mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile birlikte yaşayan kişilerin belirli süreli geçim giderleri terekeden indirilir.

Ardından saklı paylı mirasçıların yasal miras payları ve bunlara karşılık gelen saklı payları hesaplanır.

Hesaplama örneği

Net tereke 1.200.000 TL, mirasçılar ise sağ kalan eş ve iki çocuk olsun:

Eşin yasal ve saklı payı: 300.000 TL
Her çocuğun yasal payı: 450.000 TL
Her çocuğun saklı payı: 225.000 TL
Toplam saklı pay: 750.000 TL
Tasarruf edilebilir kısım: 450.000 TL

Mirasbırakan, bu örnekte 450.000 TL’lik bölüm üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir.

Saklı Pay İhlal Edilirse Ne Olur?

Mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı payları ihlal ediyorsa, saklı payını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir.

Tenkis, vasiyetnamenin veya kazandırmanın tamamen geçersiz sayılması anlamına gelmez. Tasarruf, saklı payın tamamlanması için gereken oranda azaltılır.

Örnek

Mirasbırakanın tek çocuğu bulunduğunu ve 1.000.000 TL değerindeki net terekenin tamamını vasiyetnameyle arkadaşına bıraktığını varsayalım.

Çocuğun yasal miras payı terekenin tamamı, saklı payı ise 500.000 TL’dir. Çocuk, saklı payını elde edebilmek için 500.000 TL yönünden tenkis talebinde bulunabilir.

Her Bağış Tenkise Tabi midir?

Hayır. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı her bağış kendiliğinden tenkise tabi olmaz. TMK m. 565’te belirtilen sağlararası kazandırmalar tenkis hesabına alınabilir.

Miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, mirastan feragat karşılığında verilen değerler, mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı taşıyan kazandırmalar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Tenkis Davası Hangi Sürede Açılır?

TMK m. 571’e göre tenkis davası açma hakkı:

Mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl,
Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl

geçmekle sona erer.

Tenkis iddiası, kanundaki şartlarla def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Sık Sorulan Sorular

Kardeşlerin saklı payı var mıdır?

Hayır. Kardeşler yasal mirasçı olabilseler de saklı paylı mirasçı değildir.

Mirasbırakan bütün malını tek çocuğuna bırakabilir mi?

Tasarruf yapılabilir; ancak diğer çocukların saklı payları ihlal edilmişse tenkis talep edilebilir.

Saklı pay ile yasal miras payı aynı mıdır?

Hayır. Yasal miras payı, mirasçının kanunen alacağı toplam paydır. Saklı pay ise bu payın mirasbırakanın tasarruflarına karşı korunan bölümüdür.

Sonuç

Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile yakın mirasçıların korunması arasında denge kurar. Hesaplamada yalnızca malvarlığı değil, tereke borçları, yasal miras payları ve tenkise tabi kazandırmalar birlikte değerlendirilmelidir.

Hukuki Bilgilendirme Notu: Saklı pay ve tenkis hesaplamaları, terekenin kapsamına ve yapılan kazandırmaların niteliğine göre değişebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.