Saklı Pay ve Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Hesaplanır?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya karşılıksız kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı yasal miras payıdır. Tasarruf edilebilir kısım ise saklı paylar ayrıldıktan sonra mirasbırakanın serbestçe başkalarına bırakabileceği bölümdür. Hesaplama yalnızca ölüm tarihinde bulunan mallar üzerinden değil, borçlar ve tenkise tabi bazı kazandırmalar dikkate alınarak yapılır.
İlgili Kanun Maddeleri
- TMK m. 505: Tasarruf edilebilir kısmın kapsamı
- TMK m. 506: Saklı pay oranları
- TMK m. 507: Tasarruf edilebilir kısmın hesaplanması
- TMK m. 508: Karşılıksız kazandırmaların eklenmesi
- TMK m. 509: Hayat sigortası alacağının değeri
- TMK m. 560: Tenkis davası
Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?
Saklı paylı mirasçılar:
- Mirasbırakanın çocukları ve şartları varsa torunları,
- Mirasbırakanın anne ve babası,
- Sağ kalan eştir.
Kardeşlerin, büyükanne ve büyükbabaların saklı payı yoktur.
Anne ve babanın saklı payı, ancak somut olayda yasal mirasçı oldukları durumda hesaplanır. Mirasbırakanın altsoyu varsa anne ve baba yasal mirasçı olamaz.
Saklı Pay Oranları Nelerdir?
TMK m. 506’ya göre:
- Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.
- Anne ve babadan her birinin saklı payı, yasal miras payının dörtte biridir.
- Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamıdır.
- Sağ kalan eşin diğer hâllerde saklı payı, yasal miras payının dörtte üçüdür.
Hesaplama Nasıl Yapılır?
1. Terekenin Aktifleri Belirlenir
Ölüm tarihinde mirasbırakana ait:
- Taşınmazlar,
- Araçlar,
- Banka hesapları,
- Şirket payları,
- Alacaklar,
- Diğer devredilebilir değerler
belirlenir.
2. Borç ve Giderler Düşülür
Terekeden özellikle:
- Mirasbırakanın borçları,
- Cenaze giderleri,
- Terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri,
- Mirasbırakanla birlikte yaşayan kişilerin üç aylık geçim giderleri
indirilir.
3. Tenkise Tabi Kazandırmalar Eklenir
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı her bağış hesaba eklenmez. Ancak TMK kapsamında tenkise tabi olan karşılıksız kazandırmalar, hesap terekeye eklenebilir.
Ölüm üzerine üçüncü kişiye ödenecek hayat sigortalarında da kanunda belirtilen satın alma değeri hesaba katılabilir.
4. Yasal Miras Payları Hesaplanır
Önce mirasçıların yasal payları belirlenir. Daha sonra her mirasçının saklı pay oranı kendi yasal payına uygulanır.
5. Toplam Saklı Pay Terekeden Çıkarılır
Hesap tereke değerinden toplam saklı paylar çıkarıldığında tasarruf edilebilir kısım bulunur.
Rakamsal Hesaplama Örneği
Net hesap tereke 2.400.000 TL; mirasçılar sağ kalan eş ve iki çocuk olsun.
Yasal miras payları
- Sağ kalan eş: 600.000 TL
- Birinci çocuk: 900.000 TL
- İkinci çocuk: 900.000 TL
Saklı paylar
Sağ kalan eşin çocuklarla birlikte yasal payının tamamı saklı paydır:
- Eşin saklı payı: 600.000 TL
Çocukların saklı payı yasal paylarının yarısıdır:
- Birinci çocuğun saklı payı: 450.000 TL
- İkinci çocuğun saklı payı: 450.000 TL
Toplam saklı pay:
600.000 + 450.000 + 450.000 = 1.500.000 TL
Tasarruf edilebilir kısım:
2.400.000 − 1.500.000 = 900.000 TL
Mirasbırakan bu örnekte 900.000 TL üzerinde serbestçe tasarruf edebilir.
Saklı Paylı Mirasçı Yoksa Ne Olur?
Saklı paylı mirasçı bulunmuyorsa mirasbırakan, kural olarak malvarlığının tamamı üzerinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle tasarruf edebilir.
Yasal mirasçıların bulunması, bu kişilerin mutlaka saklı paylı olduğu anlamına gelmez. Örneğin kardeşler yasal mirasçı olabilse de saklı payları yoktur.
Sık Sorulan Sorular
Saklı pay bütün malvarlığının yarısı mıdır?
Hayır. Saklı pay, her mirasçının yasal miras payına göre ayrı hesaplanır.
Bağışlanan mallar hesaplamaya girer mi?
Tüm bağışlar değil, kanunda tenkise tabi kabul edilen karşılıksız kazandırmalar hesaplamaya eklenebilir.
Saklı pay ihlal edilirse vasiyetname geçersiz mi olur?
Kural olarak hayır. Saklı paylı mirasçı, tasarrufun saklı payı ihlal eden bölümünün azaltılması için tenkis talep edebilir.
Sonuç
Saklı pay hesabında önce net ve gerektiğinde eklemeler yapılmış hesap tereke belirlenir. Daha sonra yasal paylar ile saklı pay oranları uygulanır. Toplam saklı paylar çıkarıldıktan sonra kalan bölüm, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmıdır.
Hukuki Bilgilendirme Notu: Saklı pay hesaplaması; tereke borçları, mirasçı yapısı ve sağlığında yapılan kazandırmalar nedeniyle teknik inceleme gerektirebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.