TENKİS DAVASI: ŞARTLARI, TARAFLARI VE DAVA SÜRESİ
Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası, saklı paylı mirasçının alamadığı saklı payının tamamlanması amacıyla açılır. Mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşan vasiyetnameleri, miras sözleşmeleri ve kanunda belirtilen sağlararası kazandırmaları saklı payı karşılayacak ölçüde azaltılır. Tenkis davasında işlem tamamen geçersiz sayılmaz; yalnızca saklı payı ihlal eden bölüm azaltılır.
İlgili Kanun Maddeleri
- TMK m. 560: Tenkis davası
- TMK m. 561: Birden fazla kazandırmada tenkis
- TMK m. 562: Mirasçının alacaklılarının dava hakkı
- TMK m. 570: Tenkiste sıra
- TMK m. 571: Dava süresi
- TMK m. 576: Yetkili mahkeme
- HMK m. 2: Asliye hukuk mahkemesinin görevi
Tenkis Davasının Şartları Nelerdir?
Tenkis davası açılabilmesi için:
- Davacının saklı paylı mirasçı olması,
- Saklı payını tamamen alamamış olması,
- İhlalin mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu veya tenkise tabi kazandırmasından kaynaklanması,
- Davanın kanuni sürede açılması
gerekir.
Saklı pay ihlali yalnızca terekenin ölüm tarihindeki mevcut mallarına bakılarak belirlenmez. Borçlar, cenaze giderleri ve hesaba eklenmesi gereken kazandırmalar da dikkate alınır.
Tenkis Davasını Kimler Açabilir?
Tenkis davasını saklı payını alamayan:
- Çocuklar ve şartları varsa torunlar,
- Anne ve baba,
- Sağ kalan eş
açabilir.
Kardeşlerin, büyükanne ve büyükbabaların saklı payı bulunmadığından yalnızca yasal mirasçı olmaları tenkis davası açmaları için yeterli değildir.
Saklı paylı mirasçı iflas hâlindeyse veya hakkında ödemeden aciz belgesi bulunuyorsa bazı şartlarla iflas idaresi veya alacaklıları da dava açabilir.
Dava Kime Karşı Açılır?
Dava, saklı payı ihlal eden kazandırmadan yararlanan kişiye karşı açılır.
Bu kişi:
- Vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi,
- Belirli mal vasiyeti alacaklısı,
- Bağış yapılan kişi,
- Tenkise tabi başka bir kazandırmanın lehtarı
olabilir.
Birden fazla kazandırma bulunuyorsa her kazandırmanın tarihi, değeri ve tenkis sırası ayrı değerlendirilir.
Tenkis Miktarı Nasıl Belirlenir?
Önce hesap tereke ve saklı paylar belirlenir. Davacının elde ettiği miras değeri, kendisine ait saklı paydan çıkarılır. Aradaki eksiklik tenkis talebinin temelini oluşturur.
Örnek
Çocuğun saklı payı 800.000 TL olduğu hâlde mirastan yalnızca 200.000 TL alabildiği belirlenirse 600.000 TL’lik eksiklik için tenkis talep edilebilir.
Davanın sonucu, davacının saklı payını aşamaz.
Tenkis Davasında Süre Ne Kadardır?
TMK m. 571’e göre dava hakkı:
- Mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl,
- Her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten,
- Diğer tasarruflarda mirasın açıldığı tarihten itibaren on yıl
geçmekle sona erer.
Bir yıllık sürenin başlangıcı için yalnızca kazandırmanın öğrenilmesi değil, saklı pay ihlalinin de öğrenilmiş olması gerekir.
Tenkis iddiası, kanundaki şartlarla def’i olarak süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Tenkise konu taşınmazın başka bir şehirde bulunması, miras hukukuna özgü yetki kuralını kendiliğinden değiştirmez.
Tenkis ile İptal Davası Arasındaki Fark
Vasiyetnamenin iptali davasında tasarrufun geçerliliği tartışılır. Tenkis davasında ise işlem geçerlidir; fakat saklı payı aşan bölüm azaltılır.
Mirasbırakanın bütün malvarlığını arkadaşına bırakması, şeklen geçerli bir vasiyetnameyle yapılmışsa iptal sebebi olmayabilir. Ancak çocuğun saklı payı ihlal edilmişse tenkis istenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Tenkis davası yalnızca vasiyetnameye karşı mı açılır?
Hayır. Kanunda belirtilen sağlararası karşılıksız kazandırmalara karşı da açılabilir.
Dava açmadan önce terekenin kesin değeri bilinmeli midir?
Dava sırasında keşif ve bilirkişi incelemesiyle değer tespiti yapılabilir. Ancak dava dilekçesinde temel kazandırmalar ve ihlal açıklanmalıdır.
Tenkis davası tapu iptaline yol açar mı?
Sonuç, kazandırmanın türüne ve malın bölünebilirliğine göre değişir. Bedel veya ayni hak üzerinde oransal bir sonuç gündeme gelebilir.
Sonuç
Tenkis davası yalnızca saklı pay ihlalini gidermeyi amaçlar. Davacı sıfatı, hesap tereke, kazandırmaların sırası ve bir yıllık öğrenme süresi dikkatle değerlendirilmelidir.
Hukuki Bilgilendirme Notu
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık, mütalaa veya belirli bir uyuşmazlığa ilişkin yönlendirme niteliğinde değildir. Mevzuat ve yargı uygulamaları zaman içerisinde değişebilir. Her somut olay; evlenme tarihi, ileri sürülen butlan sebebi, tarafların iyiniyeti, dava süresi ve mevcut deliller çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Yalnızca bu içeriğe dayanılarak dava veya başvuru yapılmamalı; kişisel hukuki durum için bir avukattan destek alınmalıdır.