TENKİSE TABİ BAĞIŞLAR VE KARŞILIKSIZ KAZANDIRMALAR
Tenkise Tabi Bağışlar ve Karşılıksız Kazandırmalar
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı her bağış tenkise tabi değildir. Ancak Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen bazı karşılıksız kazandırmalar, saklı pay hesabında terekeye eklenir ve tasarruf edilebilir kısmı aştığı ölçüde azaltılabilir. Miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, miras hakkının önceden tasfiyesi amacı taşıyan ödemeler, belirli bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı açık olan işlemler bu kapsama girebilir.
İlgili Kanun Maddeleri
- TMK m. 508: Karşılıksız kazandırmaların hesaba eklenmesi
- TMK m. 565: Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar
- TMK m. 566: Kazandırma alan kişinin geri verme borcu
- TMK m. 570: Tenkiste sıra
- TMK m. 571: Tenkis davası süreleri
Miras Payına Mahsuben Yapılan Kazandırmalar
Mirasbırakanın yasal mirasçısına ilerideki miras payına karşılık olarak yaptığı karşılıksız kazandırmalar tenkis hesabına alınabilir.
Örneğin baba, çocuklarından birine “ilerideki miras payına karşılık” olmak üzere bir daire devretmişse bu kazandırmanın saklı pay hesabına etkisi araştırılır.
Altsoya yapılan:
- Malvarlığı devirleri,
- Borçtan kurtarmalar,
- Alışılmışın dışında verilen çeyiz,
- İş veya meslek kurması için sağlanan kuruluş sermayesi
de kanuni şartlarla tenkise tabi olabilir.
Miras Hakkının Önceden Tasfiyesi Amacıyla Yapılan Kazandırmalar
Mirasbırakan, bir mirasçısına belirli bir mal veya para vererek gelecekteki miras hakkını tamamen ya da kısmen sona erdirmeyi amaçlamış olabilir.
Bu işlemin mirastan feragat sözleşmesi niteliğinde olup olmadığı ve gerekli resmî şekle uyulup uyulmadığı ayrıca değerlendirilir. Geçerli bir mirastan feragat bulunmasa bile yapılan kazandırma tenkis hesabında dikkate alınabilir.
Ölümden Önce Yapılan Bağışlar
Mirasbırakanın serbestçe geri alma hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar tenkise tabi olabilir.
Ayrıca ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar, âdet üzere verilen olağan hediyeler dışında, saklı pay hesabına eklenebilir.
Örnek
Mirasbırakan ölümünden altı ay önce 2.000.000 TL değerindeki taşınmazını karşılıksız olarak arkadaşına devretmişse bu işlem, saklı payları ihlal ettiği ölçüde tenkis talebine konu olabilir.
Doğum günü, düğün veya bayram nedeniyle ekonomik durumla uyumlu olarak verilen olağan hediyeler ise aynı kapsamda değerlendirilmez.
Saklı Pay Kurallarını Etkisiz Kılma Amacı
Mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların haklarını azaltmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar, işlem tarihinden bağımsız olarak tenkise tabi olabilir.
Bu amaç değerlendirilirken:
- Kazandırmanın terekeye oranı,
- İşlemin karşılıksız olup olmadığı,
- Mirasbırakanın geride bıraktığı malvarlığı,
- Kazandırmanın yapıldığı kişi,
- İşlem tarihindeki aile ilişkileri
birlikte incelenir.
Kazandırmayı Alan Kişi Ne Kadar Geri Verir?
Kazandırmayı alan kişi, mirasın açıldığı tarihte iyi niyetliyse yalnızca elinde kalan zenginleşme ölçüsünde geri verme yükümlülüğü altında olabilir.
İyi niyetli olmayan kişi hakkında ise haksız zenginleşmeye ilişkin daha geniş geri verme hükümleri uygulanabilir.
Tenkis sonucunda her zaman malın aynen iadesi gerekmez. Kazandırmanın niteliğine ve bölünebilirliğine göre belirli bir değer veya bedel üzerinden sonuç doğabilir.
Tenkiste Hangi İşlem Önce Azaltılır?
Kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir. Bunlar saklı payı karşılamaya yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan başlanarak önceki tarihli kazandırmalara doğru gidilir.
Sık Sorulan Sorular
Her bağış tenkis davasına konu olur mu?
Hayır. Bağışın TMK m. 565 kapsamındaki kazandırmalardan olması ve saklı payı ihlal etmesi gerekir.
On yıldan eski bağış tenkis edilebilir mi?
Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık olan kazandırmalar bakımından yalnızca işlem tarihine göre değerlendirme yapılmaz. Dava süreleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
Satış işlemi tenkise tabi olur mu?
Gerçek ve karşılığı ödenmiş satış kural olarak karşılıksız kazandırma değildir. Satış görünümündeki işlemin gerçekte bağış olduğu ileri sürülüyorsa işlemin gerçek niteliği araştırılır.
Sonuç
Tenkis hesabında mirasbırakanın sağlığında yaptığı bütün işlemler değil, kanunda belirtilen karşılıksız kazandırmalar dikkate alınır. Kazandırmanın amacı, tarihi, karşılığı ve saklı paylara etkisi birlikte incelenmelidir.
Hukuki Bilgilendirme Notu
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık, mütalaa veya belirli bir uyuşmazlığa ilişkin yönlendirme niteliğinde değildir. Mevzuat ve yargı uygulamaları zaman içerisinde değişebilir. Her somut olay; evlenme tarihi, ileri sürülen butlan sebebi, tarafların iyiniyeti, dava süresi ve mevcut deliller çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Yalnızca bu içeriğe dayanılarak dava veya başvuru yapılmamalı; kişisel hukuki durum için bir avukattan destek alınmalıdır.