Üvey Çocuk Nasıl Evlat Edinilir? Şartları ve Mahkeme Süreci

Bir kişinin eşinin önceki evliliğinden veya evlilik dışı ilişkisinden doğan çocuğunu evlat edinmesi, yalnızca evlenme ve aynı evde yaşama sonucunda gerçekleşmez. Üvey anne veya üvey baba, çocukla uzun süredir birlikte yaşıyor ve fiilen bakımını üstleniyor olsa bile mahkeme kararı verilmedikçe hukuken çocuğun annesi veya babası hâline gelmez.

Eşin çocuğunun evlat edinilebilmesi için evlilik veya yaş şartının, çocukla evlat edinen arasındaki yaş farkının, bakım süresinin ve gerekli rızaların tamamlanması gerekir. Mahkeme, şekli şartların yanında evlat edinmenin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını da kapsamlı biçimde araştırır.

Eşin Çocuğunu Evlat Edinme Nedir?

Eşin çocuğunu evlat edinme; üvey anne veya üvey baba ile çocuk arasında mahkeme kararıyla hukuki soybağı kurulmasıdır. Bu işlem sonucunda evlat edinen kişi, yalnızca çocuğun bakımına yardımcı olan eş olmaktan çıkarak çocuğa karşı ebeveynlik hak ve yükümlülüklerini üstlenir.

Evlat edinme ilişkisi ancak mahkeme kararıyla kurulabilir. Çocuğun doğrudan üvey ebeveynin nüfusuna kaydettirilmesi, tarafların kendi aralarında belge düzenlemesi veya biyolojik ebeveynlerin sözlü olarak anlaşması hukuken evlat edinme sonucunu doğurmaz. Mahkeme kararı olmadan çocuğun soybağının değiştirilmesi ayrıca hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.

Üvey Çocuğu Evlat Edinmenin Yaş ve Evlilik Şartı Nedir?

Türk Medeni Kanunu’na göre eşlerden biri, aşağıdaki iki koşuldan birinin bulunması hâlinde diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir:

• Eşlerin en az iki yıldan beri evli olması veya

• Evlat edinmek isteyen eşin 30 yaşını doldurmuş olması.

Bu şartlar alternatiftir. Dolayısıyla evlilik henüz iki yılını doldurmamış olsa bile evlat edinmek isteyen üvey ebeveyn 30 yaşını tamamlamışsa dava açılması mümkündür. Evlat edinen 30 yaşından küçükse eşlerin en az iki yıldır evli olması gerekir.

Ayrıca evlat edinen ile çocuk arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır. Evlat edinmenin yalnızca yaş ve evlilik şartlarını taşıması yeterli değildir; mahkeme aile ilişkisinin gerçekliğini ve kararın çocuk üzerindeki etkilerini de değerlendirir.

Üvey Ebeveyn Çocuğa En Az Bir Yıl Bakmış Olmalı mıdır?

Küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinen kişi tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir. Bu süre, mahkemenin üvey ebeveyn ile çocuk arasında gerçek ve süreklilik gösteren bir ebeveyn-çocuk ilişkisi kurulup kurulmadığını değerlendirmesine imkân verir.

Eşin çocuğunun evlat edinilmesinde bu şart çoğunlukla tarafların aynı evde birlikte yaşadığı dönem üzerinden ispatlanır. Ancak yalnızca aynı adreste kayıtlı olmak yeterli görülmeyebilir. Üvey ebeveynin;

• Çocuğun günlük bakımına katılması,

• Eğitim ve sağlık süreçleriyle ilgilenmesi,

• Çocukla istikrarlı bir duygusal bağ kurması,

• Ekonomik ve sosyal ihtiyaçlarına katkı sağlaması,

• Ebeveynlik sorumluluğunu fiilen üstlenmesi

önem taşır.

Bir yıllık bakım süresi; yerleşim yeri kayıtları, okul belgeleri, sağlık kayıtları, fotoğraflar, mesajlar, ortak seyahatler, gider belgeleri ve tanık anlatımlarıyla ortaya konulabilir.

Çocuğun Rızası Gerekir mi?

Ayırt etme gücüne sahip çocuğun evlat edinme işlemine rıza göstermesi gerekir. Kanunda bunun için kesin bir yaş sınırı belirlenmemiştir. Çocuğun yaşı kadar, işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilecek olgunluğa sahip olup olmadığı değerlendirilir.

Mahkeme çocuğun görüşünü doğrudan alabileceği gibi psikolog, pedagog veya sosyal hizmet uzmanı aracılığıyla da değerlendirebilir. Görüşme sırasında çocuğun baskı altında kalıp kalmadığı, biyolojik ebeveynleriyle ilişkisi, üvey ebeveyne yönelik duyguları ve evlat edinmenin yaşamında yaratacağı değişiklikler incelenir.

Çocuğun rızası yalnızca şekli bir işlem değildir. Evlat edinmenin çocuğun üstün yararına uygunluğunun belirlenmesinde temel unsurlardan biridir.

Diğer Biyolojik Ebeveynin Rızası Gerekir mi?

Kural olarak evlat edinilecek çocuğun anne ve babasının rızası gerekir. Bu nedenle eşinin çocuğunu evlat edinmek isteyen kişinin, çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin rızasını alması gerekebilir. Rıza, çocuğun veya anne ve babanın yerleşim yeri mahkemesinde sözlü ya da yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir.

Diğer biyolojik ebeveynin yalnızca noter belgesi düzenlemesi veya sözlü olarak “kabul ediyorum” demesi her durumda yeterli olmayabilir. Rızanın kanunda öngörülen mahkeme usulüyle açıklanması gerekir.

Anne veya babanın rızası, çocuğun doğumundan itibaren altı hafta geçmeden verilemez. Bu düzenleme, biyolojik ebeveynin doğumdan hemen sonra baskı veya duygusal yoğunluk altında geri dönülmesi güç bir karar vermesini önlemeyi amaçlar.

Diğer biyolojik ebeveyn ölmüşse rıza alınması söz konusu olmaz. Ayrıca kanunda belirtilen şartların bulunması hâlinde rızanın aranmayacağına karar verilebilir.

Diğer Ebeveyn Rıza Vermezse Evlat Edinme Mümkün müdür?

Diğer biyolojik ebeveynin rıza vermemesi, her durumda evlat edinme talebini kesin olarak sona erdirmez. Türk Medeni Kanunu’na göre anne veya babadan birinin;

• Kim olduğunun bilinmemesi,

• Uzun süreden beri nerede yaşadığının bilinmemesi,

• Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunması veya

• Çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi

hâllerinde rızasının aranmaması gündeme gelebilir.

Bununla birlikte yalnızca diğer ebeveynin çocukla seyrek görüşmesi, nafakayı zaman zaman geciktirmesi veya evlat edinmeye karşı çıkması rızanın otomatik olarak kaldırılması için yeterli değildir. Mahkeme, ebeveynin çocukla ilişkisini, bakım ve gözetim sorumluluğunu, nafaka ödemelerini, görüşme girişimlerini ve çocuğun hayatındaki yerini somut delillerle inceler.

Rızanın aranmaması, istisnai ve ciddi sonuçları bulunan bir karardır. Talepte bulunan tarafın bu koşulların varlığını ayrıntılı şekilde ortaya koyması gerekir.

Çocuk Vesayet Altındaysa Hangi İzinler Gerekir?

Çocuk anne veya babasının velayeti altında değil de vesayet altında bulunuyorsa, evlat edinme için vesayet makamlarının izni gerekebilir. Ayırt etme gücüne sahip çocuğun kendi rızası da ayrıca alınır.

Bu durumda vasi, vesayet makamı ve denetim makamına ilişkin belgeler dosyaya getirtilir. Çocuk ile vasi arasında menfaat çatışması bulunması hâlinde çocuğun evlat edinme sürecinde temsil edilmesi için kayyım atanması da gündeme gelebilir.

Evlat Edinme Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Evlat edinme kararı, evlat edinmek isteyen kişinin yerleşim yeri mahkemesi tarafından verilir. Eşin çocuğunu tek başına evlat edinme talebi de evlat edinmek isteyen üvey ebeveynin yerleşim yerindeki aile mahkemesine sunulur. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Evlat edinme ilişkisi başvuru dilekçesi, tarafların anlaşması veya nüfus müdürlüğündeki işlemle değil, mahkemenin evlat edinme kararıyla kurulur.

Mahkeme Süreci Nasıl İlerler?

Evlat edinme dilekçesinde çocuğun ve tarafların kimlik bilgileri, evlilik tarihi, birlikte yaşama ve bakım süresi, diğer biyolojik ebeveynin durumu, rızalar ve evlat edinmenin çocuğun yararına olma nedenleri açıklanmalıdır.

Mahkeme genel olarak şu konuları araştırır:

1. Yaş ve evlilik şartlarının bulunup bulunmadığı,

2. Evlat edinen ile çocuk arasındaki yaş farkı,

3. En az bir yıllık bakım ve eğitim koşulu,

4. Çocuğun rızasının gerekip gerekmediği,

5. Biyolojik ebeveynlerin rızaları,

6. Rızanın aranmamasını gerektiren bir durum bulunup bulunmadığı,

7. Evlat edinenin aile, sağlık, sosyal ve ekonomik koşulları,

8. Evlat edinmenin çocuğun üstün yararına uygunluğu,

9. Evlat edinenin diğer çocuklarının haklarının hakkaniyete aykırı biçimde zarar görüp görmeyeceği.

Mahkeme, taraflar ve çocukla görüşülmesi, ev ortamının incelenmesi ve aile ilişkilerinin değerlendirilmesi amacıyla sosyal inceleme raporu hazırlatabilir. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri bünyesindeki uzmanlar evlat edinme davalarında taraflarla görüşme, gerektiğinde ev incelemesi yapma ve mahkemeye sosyal inceleme raporu sunma görevini yerine getirebilmektedir.

Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

Her dosyada istenecek belgeler farklı olabilmekle birlikte şu belgeler önem taşır:

• Vukuatlı nüfus kayıt örnekleri,

• Evlilik belgesi,

• Çocuğun doğum ve kimlik kayıtları,

• Önceki boşanma ve velayet kararları,

• Diğer biyolojik ebeveynin rıza tutanağı,

• Biyolojik ebeveyn ölmüşse ölüm kaydı,

• Yerleşim yeri belgeleri,

• Birlikte yaşama ve bakım süresini gösteren kayıtlar,

• Gelir ve sosyal güvenlik belgeleri,

• Adli sicil kayıtları,

• Sağlık belgeleri,

• Çocuğun okul ve sağlık kayıtları,

• Evlat edinenin diğer çocuklarına ilişkin bilgiler,

• Varsa vesayet ve kayyım kararları.

Genel evlat edinme hizmetlerinde nüfus kayıtları, sabıka kayıtları, gelir ve sosyal güvenlik belgeleri, yerleşim yeri, öğrenim ve sağlık belgeleri istenebilmektedir. Mahkeme, eşin çocuğunu evlat edinme dosyasının özelliklerine göre bunların bir kısmını resen ilgili kurumlardan da talep edebilir.

Evlat Edinme Kararının Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Mahkemenin evlat edinme kararının kesinleşmesiyle üvey ebeveyn ile çocuk arasında hukuki soybağı kurulur. Anne ve babaya ait hak ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Eşin çocuğunun evlat edinilmesinde, çocuğun biyolojik ebeveyni olan eş ile çocuk arasındaki ebeveynlik ilişkisi devam eder; evlat edinen kişi diğer yasal ebeveyn konumuna gelir.

Evlat edinen;

• Çocuğun bakım ve eğitiminden sorumlu olur,

• Velayet ve yasal temsil yetkisine sahip olur,

• Çocuğun giderlerine katılmakla yükümlü hâle gelir,

• Çocuk yönünden nafaka ve miras hukukuna ilişkin sonuçlarla karşılaşır.

Evlat edinilen çocuk, evlat edinenin yasal mirasçısı olur. Türk hukukunda çocuğun biyolojik ailesi yönünden miras hakları da devam eder.

Çocuğun Soyadı ve Nüfus Kaydı Değişir mi?

Evlat edinme kararı mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirilir ve evlat edinme olayı aile kütüklerine tescil edilir. Nüfus Hizmetleri Kanunu’na göre mahkeme kararı on gün içinde ilgili nüfus müdürlüğüne gönderilir.

Evlat edinilen çocuk kural olarak evlat edinenin soyadını alır. Nüfus kaydında evlat edinme ilişkisine göre gerekli değişiklikler yapılır. Çocuğun miras ve diğer haklarının korunması amacıyla önceki aile kütüğüyle bağlantı tamamen yok edilmez; kayıtlar gizlilik ilkesi altında tutulur.

Evlat edinme dosyasındaki bilgi ve belgeler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık tarafından talep edilmedikçe açıklanmaz.

Eşler Daha Sonra Boşanırsa Evlatlık İlişkisi Sona Erer mi?

Üvey ebeveynin çocuğu evlat edinmesinden sonra eşlerin boşanması, evlatlık ilişkisini kendiliğinden sona erdirmez. Evlat edinen kişi hukuken çocuğun ebeveyni olmaya devam eder.

Boşanma hâlinde çocuğun velayeti, kişisel ilişki düzeni, iştirak nafakası ve bakım yükümlülükleri biyolojik çocuklarda olduğu gibi çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Evlatlık ilişkisinin kaldırılması ancak Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen sınırlı sebeplerin bulunması ve ayrı bir mahkeme kararıyla mümkündür. Evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin dava hakkı ayrıca kanuni süreye tabidir.

Bu nedenle eşin çocuğunu evlat edinme kararı, yalnızca mevcut evlilik süresince geçerli geçici bir işlem olarak görülmemelidir. Karar, evlilik sona erse dahi devam eden kalıcı ebeveynlik sorumlulukları doğurur.

Ergin Üvey Çocuğun Evlat Edinilmesinde Aynı Şartlar mı Uygulanır?

Üvey çocuk 18 yaşını doldurmuşsa küçüğün evlat edinilmesine ilişkin şartlar değil, erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesine ilişkin özel hükümler uygulanır. Bu durumda kişinin uzun süredir evlat edinen tarafından bakılıp gözetilmiş olması, aile hâlinde birlikte yaşama süresi, haklı sebepler ve diğer altsoyun menfaatleri ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle ergin üvey çocuğun evlat edinilmesi ile küçük üvey çocuğun evlat edinilmesi aynı hukuki süreç değildir. Dilekçe ve deliller çocuğun yaşına ve uygulanacak hükümlere göre hazırlanmalıdır.

Evlat Edinme Talebi Hangi Durumlarda Reddedilebilir?

Mahkeme aşağıdaki durumlarda evlat edinme talebini reddedebilir:

• Yaş veya evlilik şartının bulunmaması,

• En az 18 yaş farkının sağlanmaması,

• Bir yıllık bakım ve eğitim süresinin ispatlanamaması,

• Gerekli rızaların bulunmaması,

• Rızanın aranmamasına ilişkin şartların oluşmaması,

• Çocuğun ayırt etme gücüne sahip olmasına rağmen evlat edinmeyi istememesi,

• Evlat edinmenin çocuğun üstün yararına uygun bulunmaması,

• Evlat edinenin diğer çocuklarının haklarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmesi,

• Aile ilişkisinin yalnızca miras, vatandaşlık veya başka bir hukuki avantaj elde etmek amacıyla görünüşte kurulması.

Evlat edinme hakkı, şartlar tamamlandığında dahi otomatik olarak doğmaz. Mahkeme, bütün araştırma ve raporlar sonucunda kararın çocuk için yararlı olduğuna kanaat getirmelidir.

 

Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Eşin çocuğunu evlat edinme koşulları; çocuğun yaşı, velayet ve soybağı durumu, biyolojik ebeveynlerin rızası, bakım süresi ve sosyal inceleme sonucuna göre değişebilir. Evlat edinme kararı kalıcı ebeveynlik ve miras sonuçları doğurduğundan her somut olayın belgeleriyle birlikte ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Metin, somut olay bakımından hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.