Velayeti Olmayan Ebeveyn Çocuğun Okul ve Sağlık Bilgilerini Alabilir mi?

Velayeti kendisine verilmeyen anne veya babanın çocuğa ilişkin okul ve sağlık bilgilerine sınırsız ve otomatik erişim hakkı bulunmaz. Bununla birlikte velayetin diğer ebeveyne verilmesi, anne veya babalık bağını ve çocukla kişisel ilişki hakkını sona erdirmez. Bilgi talebi; mahkeme kararının kapsamı, çocuğun üstün yararı, kişisel verilerin korunması ve istenen bilginin amacı dikkate alınarak değerlendirilir.

Velayet ile Bilgi Alma Hakkı Aynı Şey midir?

Velayet; çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin karar verme yetkisini kapsar. Boşanma sonrasında velayet yalnızca anneye veya babaya verilmişse okul seçimi, tedaviye onay verilmesi ve benzeri temel kararlar kural olarak velayet sahibi ebeveyn tarafından alınır.

Türk Medeni Kanunu’na göre velayeti kullanmayan ebeveynle kurulacak kişisel ilişkide çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Velayeti olmayan ebeveyn ayrıca çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ekonomik gücü oranında katılmakla yükümlüdür. Ancak bu düzenlemeler, bütün okul ve sağlık kayıtlarının hiçbir sınırlama olmadan teslim edilmesini sağlayan genel bir erişim yetkisi oluşturmaz.

Bu nedenle bilgi alma, karar verme ve çocuğu temsil etme yetkileri birbirinden ayrılmalıdır.

Okul Bilgileri Alınabilir mi?

Velayeti olmayan ebeveyn; çocuğun okulunun adı, devam durumu, genel akademik gelişimi veya kişisel ilişkiyi etkileyen önemli eğitim sorunları hakkında bilgi almak isteyebilir. Ancak okul yönetimi, öğrenciye ait not, devamsızlık, rehberlik, disiplin ve özel eğitim kayıtlarını kişisel veri mevzuatına uygun şekilde korumak zorundadır.

MEB’in e-Devlet hizmetlerinde öğrenci belgeleri ve öğrenci bilgi sistemi, sistemde “veli” olarak tanımlanan kişilerin erişimine sunulmaktadır. Bu nedenle velayeti bulunmayan ebeveynin e-Okul veya e-Devlet üzerinden otomatik erişimi her durumda mümkün olmayabilir.

Okul öncesi ve ilköğretim kurumlarına ilişkin düzenlemelerde velayet konusunda uyuşmazlık bulunması hâlinde yargı kararına göre işlem yapılacağı belirtilmektedir. Bu nedenle okul müdürlüğü velayet kararını, kimlik belgesini ve varsa kişisel ilişkiye ilişkin mahkeme hükmünü görmek isteyebilir.

Bilgi talebinin yazılı yapılması; istenen bilginin kapsamının, amacının ve çocukla ilişkisinin açıklanması daha doğru olacaktır. Okul değiştirme, kayıt yaptırma veya eğitim sözleşmesi imzalama ise yalnızca bilgi alma değil, velayet kapsamında karar verme işlemi olduğundan ayrıca değerlendirilir.

Sağlık Bilgilerine Erişilebilir mi?

Çocuğun teşhis, tedavi, ilaç, psikolojik değerlendirme ve hastane kayıtları özel nitelikli kişisel veridir. Sağlık verileri diğer kişisel verilere göre daha sıkı korunur ve ancak mevzuatta öngörülen şartlarla işlenebilir veya paylaşılabilir.

Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik’e göre boşanma hâlinde velayet hakkı kendisine bırakılmayan anne veya baba; çocuk ile velayet sahibi ebeveynin yararı gözetilmek, kişisel veri mevzuatına uyulmak ve Sağlık Bakanlığınca belirlenen sınırlar içinde kalmak kaydıyla çocuğun sağlık verilerine erişebilir. Dolayısıyla sağlık bilgilerine erişim tamamen yasak değildir; fakat sınırsız da değildir.

Çocuğun yaşı, ayırt etme gücü, tedavinin niteliği, mahremiyeti ve verinin hangi amaçla talep edildiği dikkate alınabilir. Özellikle psikiyatri, cinsel sağlık veya çocuğun güvenliğiyle bağlantılı hassas kayıtlarda çocuğun üstün yararı daha sıkı değerlendirilir.

Hastane Bütün Dosyayı Vermek Zorunda mıdır?

Hayır. Sağlık kuruluşu yalnızca kişinin anne veya baba olduğunu görerek bütün sağlık dosyasını vermek zorunda değildir. Talep eden ebeveynin kimliği, velayet durumu, mahkeme kararları ve talebin kapsamı incelenebilir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun bir kararında, çocuğa ait sağlık belgelerinin yetkisiz hastane çalışanlarınca velayeti bulunmayan ebeveynin avukatına verilmesi veri güvenliği yönünden incelenmiştir. Kararda sağlık verilerine erişimin belirlenmiş usul ve sınırlar içinde gerçekleştirilmesi gerektiği; avukatın genel vekâletnameyle özel nitelikli sağlık verilerini talep edemeyeceği belirtilmiştir.

Bu nedenle bilgilerin hastane çalışanlarından kişisel ilişkiler kullanılarak alınması, kayıtların gizlice görüntülenmesi veya başka bir kişinin hesabından erişilmesi hukuka uygun değildir.

Velayet Sahibi Ebeveyn Bilgi Vermezse Ne Yapılabilir?

Öncelikle okul veya sağlık kuruluşuna yazılı başvuru yapılabilir. Başvuruya kimlik belgesi, nüfus kayıt örneği, boşanma ve velayet kararı ile kişisel ilişki düzenlemesi eklenebilir. Talep yalnızca gerekli bilgilerle sınırlandırılmalıdır.

Bilgi verilmemesinin çocuğun sağlık, eğitim veya kişisel ilişki hakkını ciddi biçimde etkilediği düşünülüyorsa aile mahkemesinden gerekli düzenlemenin yapılması istenebilir. Mahkeme, çocuğun üstün yararına göre ebeveynler arasındaki bilgi paylaşımına, kişisel ilişkinin uygulanmasına veya gerekli koruyucu önlemlere karar verebilir.

Bilgi Alan Ebeveyn Bu Verileri Paylaşabilir mi?

Çocuğun okul ve sağlık bilgilerinin elde edilmesi, bunların sosyal medyada, aile gruplarında veya üçüncü kişilerle serbestçe paylaşılabileceği anlamına gelmez. Bilgiler yalnızca çocuğun bakımı, sağlığı, eğitimi veya hukuki hakkın korunması amacıyla kullanılmalıdır.

Özellikle sağlık raporları, psikolojik değerlendirmeler, okul rehberlik kayıtları ve çocuğun fotoğrafları gereksiz şekilde açıklanmamalıdır. Çocuğun mahremiyeti, anne ve baba arasındaki uyuşmazlığın önünde tutulmalıdır.

Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilgiye erişimin kapsamı; velayet kararına, çocuğun yaşına, talep edilen verinin niteliğine ve kurum uygulamasına göre değişebilir. Metin, somut olay bakımından hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.