Yedek Mirasçı ve Art Mirasçı Atama Nedir?

Yedek mirasçı, asıl mirasçının mirası kazanamaması veya reddetmesi ihtimaline karşı onun yerine belirlenen kişidir. Art mirasçı ise mirası önce ön mirasçıdan, mirasbırakanın belirlediği zaman veya koşul gerçekleştiğinde devralan kişidir. Yedek mirasçı atamada miras doğrudan alternatif kişiye geçerken art mirasçı atamada miras önce ön mirasçıya, daha sonra art mirasçıya geçer.

İlgili Kanun Maddeleri

Yedek ve art mirasçı atama bakımından temel hükümler şunlardır:

• TMK m. 520: Yedek mirasçı atama

• TMK m. 521: Art mirasçı atama

• TMK m. 522: Art mirasçıya geçiş anı

• TMK m. 523: Ön mirasçının güvence gösterme yükümlülüğü

• TMK m. 524: Art mirasçılıkta özel durumlar

• TMK m. 525: Art mirasçının mirası kazanamaması

Yedek Mirasçı Nedir?

TMK m. 520’ye göre mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi ihtimaline karşı onun yerine geçmek üzere bir veya birden fazla kişiyi yedek mirasçı olarak belirleyebilir.

Yedek mirasçı, asıl mirasçının mirası kazanamadığı durumda devreye girer.

Örnek

Mirasbırakan vasiyetnamesinde:

“Bütün mirasımı kardeşim Ayşe’ye, Ayşe benden önce ölür veya mirası reddederse yeğenim Mehmet’e bırakıyorum.”

şeklinde bir düzenleme yapmışsa Ayşe asıl mirasçı, Mehmet ise yedek mirasçıdır.

Ayşe mirasbırakanın ölüm tarihinde hayatta ve mirası kabul etmişse Mehmet mirasçı olamaz.

Birden Fazla Yedek Mirasçı Atanabilir mi?

Evet. Mirasbırakan, aynı kişi için birden fazla yedek mirasçı belirleyebilir veya yedek mirasçıları sıralayabilir.

Örneğin mirasın önce Ayşe’ye, Ayşe mirasçı olamazsa Mehmet’e, Mehmet de mirasçı olamazsa bir vakfa geçmesi kararlaştırılabilir.

Düzenlemenin açık yapılması, hangi kişinin hangi sırada mirasçı olacağına ilişkin uyuşmazlıkları azaltır.

Art Mirasçı Nedir?

TMK m. 521’e göre mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla ön mirasçı atadığı kişiyi, mirası belirli bir süre sonra veya belirli bir olay gerçekleştiğinde art mirasçıya devretmekle yükümlü tutabilir.

Bu sistemde iki aşamalı mirasçılık vardır:

1. Miras önce ön mirasçıya geçer.

2. Mirasbırakanın belirlediği zaman veya koşul gerçekleşince art mirasçıya devredilir.

Örnek

Mirasbırakan:

“Ankara’daki taşınmazım eşime kalsın; eşimin ölümünden sonra oğlum Mehmet’e geçsin.”

şeklinde bir düzenleme yapmışsa eş ön mirasçı, Mehmet art mirasçıdır.

Eş taşınmaz üzerinde hak sahibi olur; ancak art mirasçılık koşulu gerçekleştiğinde mirası Mehmet’e devretmesi gerekir.

Art Mirasçıya Geçiş Ne Zaman Gerçekleşir?

TMK m. 522’ye göre tasarrufta geçiş anı belirtilmemişse miras, ön mirasçının ölümüyle art mirasçıya geçer.

Mirasbırakan farklı bir zaman veya koşul da belirleyebilir.

Örneğin mirasın:

• Ön mirasçının ölümüyle,

• Art mirasçının belirli bir yaşa gelmesiyle,

• Belirli bir tarihte,

• Hukuka uygun başka bir olayın gerçekleşmesiyle

art mirasçıya geçmesi kararlaştırılabilir.

Geçiş anının açık şekilde belirtilmesi önemlidir.

Ön Mirasçı Malları Serbestçe Kullanabilir mi?

Ön mirasçı, mirası art mirasçıya geçirme yükümlülüğü altında kazanır. Bu nedenle miras malları üzerinde sınırsız biçimde hareket edemez.

Ön mirasçı tereke mallarını yönetebilir ve bunlardan yararlanabilir. Ancak art mirasçının gelecekteki hakkını ortadan kaldıracak işlemler ayrıca değerlendirilir.

Mirasbırakanın tasarrufunun kapsamı, ön mirasçının hangi malları tüketebileceği veya devredebileceği bakımından önem taşır.

Ön Mirasçı Güvence Göstermek Zorunda mıdır?

TMK m. 523’e göre ön mirasçıdan mirasın art mirasçıya geçmesini güvence altına almak amacıyla teminat istenebilir.

Özellikle taşınmazlar bakımından tapu siciline art mirasçılık yükümlülüğünü gösteren şerh verilebilir. Taşınır mallar ve para bakımından da uygun güvence yöntemleri uygulanabilir.

Ön mirasçının güvence göstermemesi hâlinde mirasın resmî yönetimi gündeme gelebilir.

Art Mirasçı Mirası Kazanamazsa Ne Olur?

Art mirasçı, geçiş anında hayatta değilse veya mirası kazanmasını engelleyen başka bir durum varsa TMK m. 525 uygulanır.

Mirasbırakan ayrıca bir yedek art mirasçı belirlemediyse miras, kural olarak ön mirasçıya kesin olarak kalır.

Örnek

Miras eşe ön mirasçı, çocuğa art mirasçı olarak bırakılmış; çocuk geçiş anından önce ölmüş ve başka bir düzenleme yapılmamışsa ön mirasçının hakkı kesinleşebilir.

Yedek Mirasçı ile Art Mirasçı Arasındaki Fark

Yedek mirasçı, asıl mirasçı mirası hiç kazanamazsa onun yerine geçer. Miras aynı anda yalnızca birine geçer.

Art mirasçılıkta ise miras iki aşamada kazanılır. Önce ön mirasçı, daha sonra art mirasçı hak sahibi olur.

Örneğin:

• “Ayşe mirasçı olmazsa Mehmet mirasçı olsun” ifadesi yedek mirasçılıktır.

• “Miras önce Ayşe’ye, onun ölümünden sonra Mehmet’e geçsin” ifadesi art mirasçılıktır.

Sık Sorulan Sorular

Yedek mirasçı saklı paylı mirasçı olmak zorunda mıdır?

Hayır. Mirasbırakan, gerçek veya tüzel bir kişiyi kanuni sınırlar içinde yedek mirasçı atayabilir.

Art mirasçı ön mirasçının borçlarından sorumlu olur mu?

Art mirasçıya geçen terekenin kapsamı ve sorumluluk, geçiş anındaki hukuki duruma göre değerlendirilir.

Ön mirasçı mirası reddedebilir mi?

Evet. Ön mirasçı mirası reddederse tasarrufun içeriğine ve yedek düzenlemelere göre mirasın kime geçeceği belirlenir.

Sonuç

Yedek mirasçı atama, asıl mirasçının mirası kazanamaması ihtimaline karşı alternatif bir mirasçı belirlenmesini sağlar. Art mirasçı atamada ise miras önce ön mirasçıya, ardından belirlenen zaman veya koşulda art mirasçıya geçer. Özellikle art mirasçılıkta geçiş anı, ön mirasçının yetkileri ve güvence konusu açıkça düzenlenmelidir.

 

Hukuki Bilgilendirme Notu: Yedek ve art mirasçı atamanın sonuçları, ölüme bağlı tasarrufun içeriğine ve geçiş koşullarına göre değişebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir.